تحلیل استراتژیک دالان زنگزور: ارزیابی ریسک های ژئوپلیتیک و فرصت های مالی - اقتصادی برای ایران در زنجیره تامین منطقه ای

منطقه استراتژیک قفقاز جنوبی شاهد تحولات ژئوپلیتیک عمیقی است که از جمله مهم ترین آن ها طرح کریدور ترانزیتی زنگزور است. این پژوهش با تمرکز بر منافع ملی ایران و نقش آفرینی بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای از جمله ترکیه، ارمنستان، روسیه و آمریکا، به تحلیل پیامدهای ژئوپلیتیک و اقتصادی اجرای این دالان می پردازد. مطالعه حاضر از نوع اکتشافی–تبیینی و با رویکرد ترکیبی متوالی (کیفی–کمی) انجام شده است. در مرحله نخست، تحلیل محتوای اسناد و بیانیه های سیاسی برای استخراج متغیرهای کلیدی انجام شد؛ سپس داده های به دست آمده در قالب ماتریس SWOT به منظور شناسایی عوامل داخلی و خارجی دسته بندی گردید؛ در گام نهایی، نتایج این تحلیل ها به عنوان ورودی تحلیل سناریو برای شبیه سازی پیامدهای مالی و ژئوپلیتیک آینده به کار رفت.یافته ها نشان می دهد که در بدبینانه ترین سناریو، اجرای کامل کریدور زنگزور می تواند با انحراف ترافیک ترانزیتی، سالانه موجب زیان خالص حدود ۴۵ میلیون دلاری برای ایران شده و شاخص ریسک ژئوپلیتیک کشور (در مقیاس پنج درجه ای طراحی شده در چارچوب تحلیل سناریو) را به سطح بحرانی (۵ از ۵) برساند. در مقابل، در سناریوی مشارکت فعال، ایران می تواند با حفظ و حتی افزایش حجم ترانزیت، به سود خالص سالانه ۱۰۵ میلیون دلاری و ریسک ژئوپلیتیک پایین (۲ از ۵) دست یابد. نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد که تهدید دالان زنگزور برای ایران قطعی نیست و تبدیل آن به فرصت، مستلزم اتخاذ راهبردی فعال دو وجهی است: نخست، دیپلماسی تهاجمی برای نهادسازی و تضمین سهم ایران در نظم ترانزیتی جدید، و دوم، سرمایه گذاری هدفمند در ارتقای زیرساخت های مرزی و مسیرهای جایگزین مانند کریدور ارس.

کلیدواژه ها:

کریدور ترانزیتی زنگزور ، تحلیل ژئوپلیتیک ، منافع ملی ایران ، ریسک امنیتی ، راهبرد تطبیقی