<span lang="AR-SA">از وتو تا تخیل: بازتعریف عاملیت اخلاقی در تقابل آرای بنجامین لیبت و مارک جانسون

مسئله اراده آزاد و عاملیت اخلاقی با ظهور علوم اعصاب وارد مرحله تازه ای شده است. بنجامین لیبت با آزمایش های کلاسیک خود نشان داد فعالیت مغزی «پتانسیل آمادگی» حدود ۳۵۰ میلی ثانیه پیش از تصمیم خودآگاه آغاز می شود و این یافته، انگاره سنتی آغازگری خودآگاه را به چالش کشید؛ اما او با طرح مفهوم «وتو» کوشید نقشی برای اراده خودآگاه در کنترل و توقف اعمال حفظ کند. از سوی دیگر، مارک جانسون با بهره گیری از علوم شناختی و فلسفه بدن مند، نظریه ای طبیعت گرایانه از اخلاق ارائه داد که در آن داوری های اخلاقی در فرایندهای ناخودآگاه، عاطفی و شهودی ریشه دارند و با «تخیل اخلاقی» عاملیت انسان را در توانایی تامل، شبیه سازی پیامدها و کشف گزینه های بدیل بازتعریف کرد. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی، تلاقی این دو دیدگاه را در چهار محور تحلیل می کند: بازتعریف عاملیت از آغازگری به کنترل، نقش ناخودآگاه در شناخت، ارتباط وتو و تخیل اخلاقی و امکان مسئولیت اخلاقی. استدلال اصلی مقاله آن است که عاملیت اخلاقی را می توان به عنوان «فرایندی چندلایه» بازتعریف کرد که در آن اراده خودآگاه کنترل گر و مسئول نهایی کنش است و نه آغازگر آن. این بازتعریف، ضمن حفظ مسئولیت اخلاقی، از تعین گرایی مطلق و اراده گرایی افراطی فاصله می گیرد.

کلیدواژه ها:

آزمایش لیبت ، عاملیت اخلاقی ، تخیل اخلاقی ، وتو ، اراده آزاد ، علوم شناختی