<span lang="AR-IQ">بازخوانی اصل آزادی قراردادی در پرتو اخلاق کانتی

اصل آزادی قراردادی به عنوان یکی از بنیادی ترین ارکان حقوق قراردادها، همواره به مثابه تجلی حاکمیت اراده اشخاص در تنظیم روابط حقوقی تلقی شده است. با این حال، تحولات عمیق اقتصادی و اجتماعی معاصر، به ویژه گسترش نابرابری های ساختاری در قدرت چانه زنی و رواج فزاینده قراردادهای الحاقی، پرسش های بنیادینی را درباره کفایت تفسیر سنتی این اصل برانگیخته است. مقاله حاضر با به کارگیری رویکرد فلسفی-تحلیلی می کوشد نسبت میان اصل آزادی قراردادی در حقوق قراردادها و مفهوم خودمختاری اراده در فلسفه اخلاق ایمانوئل کانت را مورد بازاندیشی قرار دهد. مسئله محوری آن است که آیا رضایت قراردادی، آن گونه که در تفسیر کلاسیک حقوق خصوصی فهم می شود، می تواند بیانگر اراده ای واقعا خودمختار تلقی گردد، یا آنکه در بسیاری از موارد صرفا صورت ظاهری آزادی را بازنمایی می کند. در این زمینه، ابتدا مبانی نظری اصل آزادی قراردادی و کارکردهای آن در ساختار سنتی حقوق قراردادها تبیین می شود و سپس مفهوم خودمختاری در فلسفه اخلاق کانت، با تاکید بر پیوند آن با کرامت انسانی و اصل غایت بودن انسان، تحلیل می شود. در گام بعدی، تنش میان آزادی صوری انتخاب و استقلال عقلانی اراده بررسی شده و نشان داده می شود که رضایت قراردادی در شرایط نابرابری شدید اقتصادی یا اطلاعاتی لزوما با خودمختاری کانتی سازگار نیست. بر این اساس، مقاله استدلال می کند که بازخوانی اصل آزادی قراردادی در پرتو مفهوم خودمختاری می تواند مبنایی هنجاری برای تفسیر نوین نهادهایی چون اکراه، اضطرار، غبن و نیز توجیه محدودیت های حقوقی بر قراردادهای ناعادلانه فراهم آورد. در نهایت، نتیجه گرفته می شود که آزادی قراردادی، اگر در افق نظریه خودمختاری فهم شود، نه صرفا ابزاری برای تضمین اعتبار توافقات، بلکه سازوکاری حقوقی برای پاسداشت کرامت انسانی و حفظ شرایط امکان اراده های واقعا آزاد در روابط قراردادی خواهد بود.

کلیدواژه ها:

حقوق قراردادها ، آزادی اراده ، خودمختاری کانتی ، فلسفه کانت