<span lang="AR-IQ">خدا: از ایده استعلایی تا امر رازآمیز بررسی مقایسه ای مدلول «خدا» در دو کتاب «سنجش خرد ناب» و «رساله منطقی-فلسفی»

این جستار به مقایسه مدلول «خدا» در دو کتاب سنجش خرد ناب ایمانوئل کانت و رساله منطقی ‑فلسفی لودویک ویتگنشتاین می پردازد. از یک سو، کانت در نظام معرفتی اش، شناخت خدا را ناممکن می داند، اما خدا را به عنوان ایده استعلایی، مشخص کننده هدف آدمی برای رسیدن به امر مطلق می داند؛ از سوی دیگر، ویتگنشتاین با رابطه ای که بین شکل زبان و شکل جهان، سامان می دهد، خدا را در شمار اشیایی که در زبان می گنجند، قرار نمی دهد؛ بلکه خدا را بیرون از این جهان و به مثابه امری نشان دادنی و نه بیان کردنی می داند. در این مقاله با مروری اجمالی بر نظام فلسفی ای که هریک از دو فیلسوف در دو کتاب نام برده آن را سامان داده اند، تلقی هر یک از خدا بررسی می شود؛ در هر دو اندیشه، خدا از جهان متمایز و متعالی است و موضوع شناخت مفهومی یا اثبات عقلانی قرار نمی گیرد. نزد کانت، خدا ایده استعلایی عقل محض است که تنها اندیشیده می شود، نه شناخته. نزد ویتگنشتاین، خدا امر رازآمیزی است که به زبان درنمی آید اما خود را نشان می دهد. تفاوت اصلی در این است که کانت هرگونه دسترسی شناختی را ناممکن می داند، اما ویتگنشتاین نوعی مواجهه پیشازبانی و شهودی با امر رازآمیز را ممکن می شمرد.

کلیدواژه ها:

خدا ، کانت ، ویتگنشتاین ، ایده استعلایی ، امر مطلق ، امر رازآمیز