مبانی سلامت معنوی در نهج البلاغه بر اساس تحلیل کلیدواژه های مرتبط با سلامت

زمینه و هدف: با توجه به گسترش بحران های معنوی در عصر حاضر و خلا چارچوب های بومی مبتنی بر متون اصیل اسلامی، این پژوهش با هدف تبیین مبانی و استخراج مولفه های «سلامت معنوی» از منظر نهج البلاغه انجام شد. روش ها: مطالعه حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای قراردادی انجام شد. داده ها با جستجوی نظام مند ۲۵ کلیدواژه مرتبط با حوزه سلامت در تمامی بخش های نهج البلاغه جمع آوری و با بهره گیری از شروح معتبر، تحلیل مفهومی شدند. در نهایت، مضامین استخراج شده مرتبط با سلامت معنوی در سطوح بینش، گرایش و کنش دسته بندی شده و با یافته ­های معاصر مورد تطبیق قرار گرفتند. یافته ها: یافته ها نشان داد که مدل چهاربعدی سلامت معنوی بر نهج البلاغه، وضعیتی پویا و متعادل را تبیین می­کند که در قالب زیر قرار میگیرند: ۱) ارتباط با خدا (هسته مرکزی) از طریق شکر، تقوا، تمسک به قرآن و عبادات؛ ۲) ارتباط با خود (پیش شرط درونی) مبتنی بر خودآگاهی، مدیریت نفس و کرامت ذات؛ ۳) ارتباط با دیگران (بعد اجتماعی) استوار بر عدالت، صداقت و نیکوکاری؛ و ۴) ارتباط با طبیعت (بستر شناختی) با محوریت پذیرش گذرا بودن دنیا و معنابخشی به رنج. این ابعاد در تعاملی ناگسستنی، کل نظام سلامت معنوی فرد را شکل می دهند. نتیجه گیری: مدل سلامت معنوی در منظومه فکری نهج البلاغه، نشانگر وضعیتی پویا و متعادل در ارائه چارچوبی نظام مند و غنی برای مفهوم سلامت معنوی است: ارتباط با خدا عمود خیمه این نظام است که به تمامی زندگی جهت و معنا می بخشد. ارتباط با خود پی و ستون مرکزی است که استحکام درونی را تضمین می کند. ارتباط با دیگران سایه بان این خیمه است که امنیت و آرامش اجتماعی را فراهم می آورد. ارتباط با طبیعت بستری است که این خیمه بر آن برپا شده و شناخت آن، ما را از لغزش در برابر فریب دنیا مصون می دارد. این پژوهش با ارائه الگویی بومی و دینی، می تواند مبنای نظری مناسبی برای طراحی مداخلات معنوی در حیطه های مشاوره و آموزش مراقبت معنوی در جوامع اسلامی فراهم کند.

کلیدواژه ها:

Health ، Spirituality ، Nahj al-Balagha ، Spiritual Health ، Self-Awareness ، سلامت ، معنویت ، نهج البلاغه ، سلامت معنوی ، خودآگاهی