بررسی تطبیقی جنگ ایران و عراق (۱۳۶۷-۱۳۵۹) و جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل (۱۴۰۴)

این مطالعه با بهره گیری از روش تحلیل تطبیقی و در چارچوب مطالعات امنیت و جنگ، به بررسی دو منازعه مهم جمهوری اسلامی ایران، یعنی جنگ ایران و عراق (۱۳۶۷–۱۳۵۹) و جنگ دوازده روزه ایران و رژیم اسرائیل (۱۴۰۴) می پردازد. هدف پژوهش، تحلیل تحول در ماهیت منازعات نظامی، ارزیابی راهبردهای بازیگران درگیر و بررسی پیامدهای این دو جنگ بر امنیت ملی و موقعیت ژئوپلیتیکی ایران است. یافته ها نشان می دهد که هر دو جنگ در بستر تنش های سیاسی، ایدئولوژیک و امنیتی شکل گرفته و متجاوزان با اتکاء به برآورد نادرست از توان داخلی و ظرفیت بازدارندگی ایران، به استفاده از زور متوسل شده اند؛ امری که در نهایت به ناکامی آن ها در تحقق اهداف راهبردی انجامیده است. در هر دو منازعه، رهبری سیاسی و دینی نقش تعیین کننده ای در مدیریت بحران، حفظ انسجام اجتماعی و ایجاد هم افزایی میان قدرت نظامی و دیپلماسی ایفا کرده است. از منظر تطبیقی، جنگ ایران و عراق نمونه ای از یک جنگ کلاسیک و فرسایشی با درگیری های زمینی گسترده و تلفات انسانی بالا محسوب می شود، در حالی که جنگ دوازده روزه نمایانگر الگوی نوینی از منازعات کوتاه مدت مبتنی بر بازدارندگی فعال، فناوری های پیشرفته نظامی، جنگ موشکی دوربرد و عملیات سایبری و ترکیبی است. این مطالعه استدلال می کند که ارتقای توان بومی دفاعی، کاهش وابستگی خارجی و تلفیق موثر قدرت سخت و نرم، موجب محدودسازی دامنه درگیری و تحمیل هزینه های راهبردی به طرف متخاصم شده است. در مجموع، نتایج پژوهش نشان می دهد که انسجام ملی و رهبری کارآمد، به عنوان مولفه های بنیادین قدرت ملی، نقش کلیدی در مهار تهدیدات و تثبیت جایگاه راهبردی جمهوری اسلامی ایران در محیط امنیتی منطقه ای ایفا کرده اند.

کلیدواژه ها:

جنگ ایران و عراق ، جنگ دوازده روزه ، رهبری ، انسجام ملی ، امنیت ملی