بررسی تطبیقی ثمرات حقیقت نفس در مباحث خداشناسی بر اساس نظر علامه حلی و خواجه نصیر الدین طوسی

یکی از مسائل فطری انسان خداشناسی و خداجویی است؛ ازاین رو نیاز به پاسخ دقیق و قانع کننده دارد؛ چراکه نیاز فطری هیچ گاه خاموش نمی شود، مگر آنکه تامین شود. نفس انسان مدرک یکی از مقدمات ضروری شناخت خداوند است؛ از همین رو نوع تبیین حقیقت انسان اهمیت بسیاری دارد. در نوشته پیش رو به روش توصیفی _ تحلیلی دیدگاه علامه حلی و خواجه نصیرالدین تبیین و تاثیر این دو مبنا در مسائل خداشناسی بررسی شده است. برای بیان تاثیر دو مبنای یادشده در خداشناسی، ابتدا دیدگاه دو عالم بزرگوار مطرح و سپس ثمرات دو دیدگاه در سه بخش ذات و افعال و صفات بررسی می شود. در پایان، چند ثمره استقراء شده است. در انسان مجرد، امکان معرفت خداوند هست برخلاف دیدگاه علامه حلی، همچنین طریق و حدود کسب معرفت در انسان مجرد از طریق حس و عقل و شهود ممکن است و حدود معرفت به میزان سعه وجودی است برخلاف انسان مادی که منحصر در ابزار حس و علوم جزئی است، طبق مبنای تجرد، توقیفیت یا غیر توقیفیت صفات و اشتراک معنوی یا لفظی، هردو نظر قابل توجیه است برخلاف انسان مادی، توقیفیت و اشتراک لفظی درست اند. ظاهر رویت خداوند در ادله طبق تجرد قابل توجیه است برخلاف نظر مادی، تنها انسان مجرد تمام مراتب توحید را دارد، همچنین تنها در مبنای تجرد، علم الهی به ذات توسط علم انسان به ذات ثابت شود، و همچنین غرض مندی و خلقت حکیمانه انسان تنها طبق نظر تجرد ثابت می شود.

کلیدواژه ها:

خواجه نصیر ، علامه حلی ، مجرد ، مادی ، محدودیت ، حکمت