بررسی علم النفس فلسفی در سیرالعباد و حدیقه الحقیقه

شناخت نفس به روش عقلی را «علم النفس فلسفی» می گویند. معرفت شناسی فلسفی، با تفکیک انسان به نفوس و قوا، به ارزیابی و سنجش قوای ادراکی انسان می پردازد. هرکدام از قوا ابزار معرفت یکی ازجهان ها یا سلسله مراتب هستی است، زیرا هر یک منشایی خارج از وجود انسان دارد و قادر به ادراک هستی متعلق به خود است. پژوهش حاضر با مقایسه تطبیقی علم النفس در آراء فیلسوفان مشاء با حدیقه و سیرالعباد، قصد دارد جایگاه نفس شناسی فلسفی را در دو اثر مذکور مشخص کند؛ لذا با ملاک قراردادن دیدگاه ابن سینا در بخش نفس کتاب شفا و آراء اهل مدینه فاضله فارابی، به ساختار انسان شناسی فلسفی در حکمت مشاء می رسد و از این منظر به بررسی سیرالعباد و حدیقه می پردازد. این تحقیق زاویه دیدی را که در مسیراستکمالی نفس انسان منتهی به سعادت و نور می شود، بررسی می کند و نقطه شروع آن را در علم النفس می جوید، زیرا هستی شناسی و خودآگاهی در نگاه سنایی مبتنی بر علم النفس است. سنایی به شیوه فیلسوفان، انسان و جهان را برای شناسایی منقطع و تکه تکه می کند؛ تکه ها با برزخ های متعدد به یکدیگر وصل می شوند، لذا هستی مدرج و پلکانی است، همان گونه که برای شناسایی مدرج شده بود. ازنظر سنایی منازل سفر آدمی در عالم های ادراک قراردارند و آغاز سعادتش بر ادراک حسی گذاشته شده است. معراج در ساختار علم النفس فلسفی، صعود نیست بلکه بازگشت به منشا است. با پیوستن اجزا به کلشان، در آخرین مرحله تنها عقل می ماند که تجرد محض است و قادر به ادراک مرتبه توحید.

کلیدواژه ها:

سیرالعباد" ، حدیقه" ، علم النفس فلسفی" ، سنایی" ، " ، نفس"