بررسی تحلیلی هندسه فلسفه سیاسی در اندیشه ابونصر فارابی: با نگاهی بر آراء او در باب حکومت، حقوق و حکمرانی

اندیشه سیاسی ابونصر فارابی یکی از کامل ترین نظام های فلسفی در سنت اسلامی است که در آن سیاست، حقوق و حکمرانی در قالب منظومه ای غایت مدار تبیین می شوند. این پژوهش بررسی می کند که آیا می توان در آثار فارابی از «نظام حقوقی» سخن گفت و در صورت امکان، این نظام چه مبانی و ساختاری دارد و چگونه با حکومت فاضله پیوند می یابد. مطالعه توصیفی– تحلیلی آثار اصلی فارابی نشان می دهد که هرچند او اصطلاح «نظام حقوقی» را به کار نمی برد، نظریه اش واجد مولفه های کامل یک دستگاه حقوقی است؛ از جمله حقوق طبیعی به عنوان بنیاد عقلانی قانون، وحی و سنت های الهی به عنوان منبع تشریع، و سعادت نهایی به عنوان غایت نظم حقوقی. در این نگاه، قانون صرفا ابزار اداره نیست، بلکه وسیله هدایت اخلاقی و تعالی عقلانی جامعه است. همچنین مشروعیت حکومت، بر حکمت و عدالت استوار است و تحقق مدینه فاضله بدون مشارکت و تربیت شهروندان ممکن نمی شود؛ ازاین رو می توان از «هندسه حکمرانی فاضله» سخن گفت.اندیشه سیاسی ابونصر فارابی یکی از کامل ترین نظام های فلسفی در سنت اسلامی است که در آن سیاست، حقوق و حکمرانی در قالب منظومه ای غایت مدار تبیین می شوند. این پژوهش بررسی می کند که آیا می توان در آثار فارابی از «نظام حقوقی» سخن گفت و در صورت امکان، این نظام چه مبانی و ساختاری دارد و چگونه با حکومت فاضله پیوند می یابد. مطالعه توصیفی– تحلیلی آثار اصلی فارابی نشان می دهد که هرچند او اصطلاح «نظام حقوقی» را به کار نمی برد، نظریه اش واجد مولفه های کامل یک دستگاه حقوقی است؛ از جمله حقوق طبیعی به عنوان بنیاد عقلانی قانون، وحی و سنت های الهی به عنوان منبع تشریع، و سعادت نهایی به عنوان غایت نظم حقوقی. در این نگاه، قانون صرفا ابزار اداره نیست، بلکه وسیله هدایت اخلاقی و تعالی عقلانی جامعه است. همچنین مشروعیت حکومت، بر حکمت و عدالت استوار است و تحقق مدینه فاضله بدون مشارکت و تربیت شهروندان ممکن نمی شود؛ ازاین رو می توان از «هندسه حکمرانی فاضله» سخن گفت.

کلیدواژه ها:

فارابی ، فلسفه سیاسی ، فلسفه حقوق ، حکمرانی ، مدینه فاضله