از کبوتر تا سیمرغ؛ تحول معنای استعاری «طیر» در ابن سینا و ملاصدرا با تاکید بر دلالت های اجتماعی آن

این پژوهش با رویکردی بینا رشته ای و بر پایه نظریه استعاره های مفهومی لیکاف و جانسون، سیر تحول استعاره های طیرنامه در آثار ابن سینا و ملاصدرا و دلالت های اجتماعی آنها را واکاوی می کند. نخست، قصیده عینیه ابن سینا بررسی می شود که رابطه نفس و قوا را با استعاره «پرنده اسیر» ترسیم می کند؛ وضعیتی قابل تطبیق با وضع طبیعی هابز. در رساله الطیر، ابن سینا تلاش نفس برای ایجاد وفاق میان قوا را با استعاره «پرنده ندا دهنده» نشان می دهد؛ الگویی همخوان با کنش تفاهمی هابرماس. ملاصدرا با اصلاح طرح واره های پیشین، استعاره «پرنده گشوده بال» را مطرح می کند که قوای نظری و عملی را به مثابه دو بال متعادل نفس معرفی می کند؛ تصویری منطبق با نظریه سازمان های یادگیرنده سنگه. در نهایت، استعاره ی «سیمرغ» در اندیشه صدرایی که نمودار خود متعالی، وحدت در عین کثرت قوا میباشد؛ الگویی که همخوان با مفهوم «انسان کامل» و فوق تجرد بودن نفس و همچنین خود متحول در رابرت کیگان میباشد. یافته ها نشان می دهد این استعاره ها صرفا تمثیل های فلسفی نیستند، بلکه قابلیت کاربست به عنوان مدل هایی در ساختارهای اجتماعی و سازمانی و زندگی روزمره و تجربههای زیسته و ارتباطات فردی و جمعی را دارند.

کلیدواژه ها:

استعاره های مفهومی ، نفس و قوای آن ، پرنده ، ابن سینا ، ملاصدرا