تحلیل شیوه مواجهه فیلسوفان مسلمان با نقد راسل به براهین جهان شناختی

براهین جهان شناختی دسته مهمی از براهین اثبات خدا را تشکیل می دهد که مقبولیت زیادی نزد موحدین دارد. مدعای همه این براهین آن است که «جهان نیازمند پدیدآورنده و آفریدگار است». این براهین با رد و نقد هایی از جانب مخالفان مواجه شده است. یکی از تاثیرگذارترین این نقدها در فلسفه دین معاصر، اشکال راسل به این براهین است. وی می گوید بعید نیست که تک تک اجزاء جهان، ممکن الوجود و نیازمند علت باشند، اما مجموعه جهان نیازمند علت نباشد؛ چون تسری دادن حکم از تک تک اجزاء به کل، مغالطه است. سوالی که این مقاله درصدد پاسخگویی به آن می باشد این است که با توجه به اهمیت براهین جهان شناختی در فلسفه اسلامی، مواجهه حکمای مسلمان با این اشکال چگونه بوده است؟ با کنکاش در تاریخ فلسفه اسلامی در می یابیم که فیلسوفان مسلمان به این اشکال توجه داشته و از آن برحذر داشته اند و در براهین جهان شناختی خود تلاش کرده اند با استفاده از راه های جایگزین به اثبات آفریدگار جهان بپردازند که این راه ها عبارتند از: تسری حکم اجزاء به کل به نحو مشروط؛ استدلال مستقیم بر نیازمندی مجموعه جهان؛ اعتباری دانستن وجود و وحدت مجموعه جهان و استدلال بر آفریدگار از طریق آحاد ممکنات؛ وحدت در عین کثرت مجموعه جهان.

کلیدواژه ها:

براهین جهان شناختی ، برتراند راسل ، کل ، اجزاء ، آفریدگار