ارزیابی پیشران های موثر بر تحقق مسکن پایدار در بستر اقتصاد چرخشی تحت شرایط عدم قطعیت: مطالعه ای آینده پژوهانه در شهر یزد

بیان مسئله: شهر یزد با رشد سریع جمعیت و محدودیت شدید منابع طبیعی، با چالش جدی تامین مسکن پایدار مواجه است. برنامه ریزی کنونی مسکن عمدتا بر الگوی خطی استوار است و پیوند موثری با اصول اقتصاد چرخشی (بازچرخانی مصالح، انرژی تجدیدپذیر و کاهش ضایعات) برقرار نکرده است. این شکاف موجب افزایش هزینه های زیست محیطی، هدررفت منابع و نابرابری دسترسی به مسکن گردیده است.هدف: هدف این پژوهش، شناسایی پیشران های کلیدی موثر بر تحقق مسکن پایدار با رویکرد اقتصاد چرخشی است تا مبنایی برای بازطراحی سیاست های شهری در یزد فراهم کند و الگویی مقیاس پذیر برای سایر شهرهای کویری ارائه دهد.روش: روش پژوهش مبتنی بر آینده پژوهی ساختاری، تکنیک دلفی، تحلیل تاثیرات متقابل با نرم افزار میک مک و تحلیل حساسیت با نرم افزار متلب است.یافته ها: تحلیل ساختاری میک مک و تحلیل حساسیت محلی نشان داد که پیشران های پایدار و محرک اصلی نظام مسکن پایدار یزد عبارتند از: نرخ بازیافت مصالح ساختمانی (C۰۲)، کارایی مدیریت پسماند ساختمانی (C۰۴) و ارتباط مسکن با احساس امنیت و شادی (C۰۸) که در همه سطوح مستقیم، غیرمستقیم و بالقوه دارای بالاترین تاثیرگذاری و پایداری رتبه ای بودند. در مقابل، پیشران های پذیرش فناوری های سبز در ساخت وساز (C۰۱)، بهره برداری از منابع محلی (C۱۸)، ظرفیت تولید انرژی خورشیدی (C۲۰) و هماهنگی بین نهادهای شهری (C۱۶) با وجود اثرپذیری بالا، حساسیت بسیار زیاد از خود نشان دادند و به عنوان پیشران های شکننده و بحرانی سیستم شناسایی شدند.نتیجه ­گیری: موفقیت این گذار وابسته به تقویت همزمان سه اهرم پایدار (بازچرخانی مصالح، مدیریت چرخشی پسماند و ارتقای کیفیت زندگی اجتماعی) و پایدارسازی سریع پیشران های شکننده (پذیرش فناوری سبز، انرژی خورشیدی و هماهنگی نهادی) است. ماتریس سناریوهای ۲×۲ نشان می دهد تنها ترکیب «هماهنگی نهادی بالا + پذیرش فناوری سبز بالا» به «جهش سبز یزد» منجر می شود؛ در غیر این صورت، شهر با پیشرفت کند، نوآوری های پراکنده یا رکود چرخشی مواجه خواهد شد.

کلیدواژه ها:

مسکن پایدار ، اقتصاد چرخشی ، آینده پژوهی ، برنامه ریزی شهری ، عدم قطعیت