بررسی تاثیر شوک های نفتی بر پویایی بیکاری در ایران

بیکاری به عنوان یکی از چالش های اصلی اقتصادی ایران طی دهه های اخیر همواره نرخ های دو رقمی را تجربه کرده و وابستگی شدید اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی، نقش نوسانات و نااطمینانی قیمت نفت را در پویایی این متغیر برجسته ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر نااطمینانی قیمت نفت سبک ایران بر پویایی نرخ بیکاری طی دوره زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ به صورت داده های فصلی انجام شده است. ابتدا نااطمینانی قیمت نفت با استفاده از مدل واریانس ناهمسانی شرطی خودرگرسیونی تعمیم یافته نمایی برآورد گردید تا اثرات نامتقارن شوک های مثبت و منفی قیمت نفت و پایداری نوسانات به دست آید. سپس سری به دست آمده از نااطمینانی به عنوان متغیر آستانه در مدل رگرسیون انتقال ملایم لجستیک وارد شد تا رفتار غیرخطی پویایی بیکاری در رژیم های مختلف نوسان قیمت نفت شناسایی شود. نتایج آزمون های ایستایی دیکی-فولر تعمیم یافته نشان داد سری ها پس از یک بار تفاضل گیری مانا هستند. برآورد مدل مذکور حاکی از نامتقارن بودن نوسانات و تاثیر بیشتر شوک های مثبت نسبت به شوک های منفی بود. آزمون تراسویرا وجود رفتار غیرخطی را تایید کرد. برآورد نهایی مدل رگرسیون انتقال ملایم لجستیک نشان داد که آستانه نااطمینانی قیمت نفت در سطح ۱۰۴.۵۰۳۷ قرار دارد و پس از عبور نااطمینانی از این سطح، رژیم رفتاری پویایی بیکاری تغییر می کند؛ به طوری که در رژیم نوسان بالا، حساسیت پویایی بیکاری به وقفه های گذشته خود به طور معناداری افزایش می یابد، در حالی که سرعت انتقال بین دو رژیم پایین و تدریجی است. بنابراین، افزایش نااطمینانی قیمت نفت از طریق مکانیسم های غیرخطی منجر به تشدید و پایداری بیشتر بیکاری در اقتصاد ایران می شود. یافته ها بر ضرورت سیاست های تنوع بخشی اقتصادی، ایجاد صندوق تثبیت درآمد نفتی و اصلاحات ساختاری بازار کار به منظور کاهش آسیب پذیری اشتغال در برابر شوک های نفتی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

بیکاری ، قیمت نفت ، مدل رگرسیون انتقال ملایم لجستیک ، ایران