تبیین و ارائه الگوی مفهومی حکمرانی متعالی بر اساس آموزه های اسلامی؛ با استفاده از مدل سه شاخگی

هدف این پژوهش، تبیین مفهوم حکمرانی متعالی و ارائه الگوی مفهومی جامع مبتنی بر آموزه های دینی اسلامی با استفاده از الگوی سه شاخگی است. این مطالعه در پی آن است تا با بهره گیری از مبانی نظری اسلام، چارچوبی بومی و ارزش محور برای حکمرانی ارائه کند که بتواند پاسخگوی چالش های معاصر نظام های حکمرانی در جوامع اسلامی باشد. پژوهش از نظر هدف، بنیادی کاربردی و از حیث روش، کیفی است. به منظور دستیابی به شناختی عمیق از ابعاد و مولفه های حکمرانی متعالی مبتنی بر آموزه های اسلامی، از روش کیفی فراترکیب استفاده شده است. بدین منظور، ابتدا با اتکا به یک شیوه نامه چهارمعیاره، جستجوی نظام مند منابع علمی مرتبط با مفاهیم حکمرانی متعالی، سرزندگی و پویایی سازمانی و عوامل سازنده آن در پایگاه های معتبر علمی انجام شد. پس از غربالگری و روایی سنجی مطالعات، سرانجام ۳۱ مقاله واجد شرایط انتخاب شد و مورد تحلیل قرار گرفت. هم زمان، داده های پژوهش از طریق مطالعه اسنادی، تحلیل محتوای متون دینی شامل قرآن کریم، روایات معتبر و منابع اصیل اسلامی و نیز ادبیات نظری حکمرانی گردآوری شد؛ سپس با بهره گیری از تحلیل محتوای کیفی و رویکرد تحلیل مفهومی، مولفه های استخراج شده سازمان دهی شد. در مرحله نهایی، با به کارگیری الگوی سه شاخگی، ابعاد و عوامل شناسایی شده در سه بعد رفتاری، ساختاری و زمینه ای طبقه بندی، و در قالب الگوی مفهومی منسجم برای تبیین حکمرانی متعالی اسلامی ارائه شد. بر اساس یافته ها، حکمرانی متعالی مبتنی بر آموزه های اسلامی در سه بعد ساختاری نهادی، محتوایی رفتاری و زمینه ای بستری قابل تبیین است. این ابعاد شامل سازوکارهای شفاف و پاسخگو، رفتارهای اخلاق محور و ارزش محور مدیران و بسترهای اعتماد، مشروعیت و سرمایه اجتماعی است. یافته ها نشان می دهد تعامل هماهنگ این سه بعد به سرزندگی، پویایی و تعالی نظام حکمرانی منجر می شود؛ همچنین، اعتبارسنجی الگو با نظر خبرگان و ضریب کاپا، صحت علمی و قابلیت اتکای الگو را تایید می کند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی متعالی ، آموزه های اسلامی ، مدل سه شاخگی ، الگوی مفهومی ، حکمرانی اسلامی