حکمرانی پیامدنگر در قرآن؛ تحلیل دوگانه «عبرت» و «اسوه» در فرایند جامعه سازی

قرآن کریم الگویی پیامدنگر از حکمرانی و جامعه سازی ارائه می کند که ارزیابی نظام های سیاسی را نه بر پایه ساختارهای صوری، بلکه بر مبنای نتایج اجتماعی، اخلاقی و تاریخی کنش حاکمان ممکن می سازد. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین نظام مند الگوی دوگانه قرآنی «عبرت/ اسوه»، و تبدیل آن به چارچوبی تحلیلی و عملیاتی برای سنجش حکمرانی، با هدف بررسی بازتاب این الگو در گفتمان بنیان گذاران انقلاب اسلامی ایران است. پژوهش با رویکرد کیفی و با بهره گیری از تحلیل محتوای آیات مرتبط با سنت های الهی و حکمرانی پیامبران، و نیز تحلیل گفتمان متون تاسیسی انقلاب اسلامی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد قرآن، از یک سو با واکاوی پیامدهای حکومت های ظالمانه، شاخص های سقوط و زوال سیاسی را در قالب «عبرت» صورت بندی، و از سوی دیگر، با معرفی سیره پیامبران و صالحان، الگوی «اسوه» را به منزله الگوی تجویزی حکمرانی عادلانه عرضه می کند. تحلیل گفتمان انقلاب اسلامی نیز بیانگر بازتولید آگاهانه همین الگو است؛ به گونه ای که نقد نظام پهلوی بر پایه مولفه های «عبرت»، و ترسیم نظام جمهوری اسلامی بر اساس شاخص های «اسوه» سامان یافته است. نتیجه پژوهش، ارائه «الگوی تحلیلی دوگانه عبرت/ اسوه» به عنوان چارچوبی بومی و قرآنی برای مطالعه حکمرانی و تبیین انقلاب اسلامی به مثابه نمونه ای معاصر از تحقق آن است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی قرآنی ، جامعه سازی ، عبرت ، اسوه ، انقلاب اسلامی ، تحلیل گفتمان