دلالت های سیاستی در کاربست هوش افزارهای زایا در نگارش و داوری مقالات علمی

با توجه به رشد فزاینده هوش ­افزارهای زایا به ویژه گپ بات ها در فرایند تولید محتوای علمی، فرصت ها و چالش های متعددی در این حوزه پدیدار شده است. این پژوهش به بررسی جامع کاربردها، فرصت ها و چالش های فناوری هوش مصنوعی زایا در نگارش و داوری مقالات می پردازد. یافته های ناشی از بررسی و تحلیل سیاست های ناشران بزرگ جهانی مانند Science، Elsevier، Springer Nature، IEEE و Emerald نشان می دهد که استفاده از هوش­افزار به عنوان نویسنده در مقالات علمی ممنوع و شفافیت و افشای استفاده از این ابزارهای فناورانه الزامی است؛ لیکن کاربست آنها درکیفیت نگارش ادبی، تسریع فرایند جستجو و مرور منابع  و نیز تسهیل همکاری های بین رشته ای بسیار اثربخش است. در مقابل، مخاطراتی همچون دستبرد ادبی، تولید محتوای نادرست (توهم)، سوگیری، کاهش تفکر انتقادی و نقض محرمانگی داده ها می تواند اعتماد به نظام نشر علمی را تضعیف کند. در داوری ­های علمی (همتابه همتا) نیز این افزارها می توانند با کاهش بار کاری داوران و تسریع فرایندهای اجرایی مفید باشد اما محدودیت هایی نظیر دقت پایین در حوزه های میان رشته ای و مسائل اخلاقی (مانند نقض محرمانگی) از کارایی آن می کاهد. بر این اساس، درپایان مقاله توصیه­هایی سیاستی برای نشریات ایرانی طرح­شده که درآن باید با تدوین سیاست های شفاف و متناسب با نیازهای بومی، چگونگی کاربست این ابزارها در پدیدآوری محتوا و داوری متون علمی تعریف شود. همچنین لازم است نهادهای ملی (همچون کمیسیون نشریات علمی کشور)، سازوکارهای موثری برای نظارت بر سوگیری ها و تضمین محرمانگی داده های نشریات علمی ایجاد کنند و با توسعه مدل های بومی، وابستگی به سامانه های خارجی را کاهش دهند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مقاله علمی ، هوش افزارزایا ، داوری همتابه همتا ، گپ بات ، سیاست ناشران