تحلیل تغییرات مورفولوژیکی رودخانه با استفاده از تصاویر ماهواره ای و GIS (مطالعه موردی: رودخانه سفیدرود، گیلان)

ژئومورفولوژی، شرایط هیدرولوژیکی و فعالیت های انسانی موجب تغییر شکل رودخانه و جابجایی مسیر آن می شوند که این امر پیامدهای زیست محیطی و اجتماعی-اقتصادی به همراه دارد. هدف از این پژوهش بررسی جابه جایی زمانی و مکانی بخشی از رودخانه سفیدرود در استان گیلان می باشد. این پژوهش با بهره گیری از ابزارها و تکنیک های سنجش از دور و GIS، به بررسی تغییرات مورفولوژیکی، اندازه گیری میزان جابجایی فضایی-زمانی، فرسایش و رسوب گذاری بستر رودخانه سفیدرود طی یک دوره ی ۴۰ ساله (۱۹۸۵ تا ۲۰۲۵) می پردازد. تغییرات مورفولوژیکی بر اساس شاخص درجه پیچشی (sinuosity index)، عرض رودخانه اندازه گیری شده اند. نتایج نشان داد که بستر انتخابی مورد مطالعه در دهه های ۱۹۸۵ تا ۲۰۰۵ عمدتا تحت تاثیر رسوبگذاری گسترده قرار داشته است، به طوری در گذشته، افزایش مساحت بستر و کاهش انرژی جریان، شرایط مناسب برای رسوب گذاری در بستر رودخانه فراهم کرده بود. با ورود به بازه زمانی ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۵، این روند معکوس شده و بستر فعال رودخانه با کاهش معنادار عرض و تشدید فرسایش جانبی، پویایی بیشتری از خود نشان داده است. همزمان، پهنای کل رودخانه از حدود ۲۳۴۶۷ متر در سال ۱۹۸۵ به ۴۱۷۶ متر در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است، که نشان دهنده کاهش حدود ۸۲ درصدی در طول دوره مطالعه است. کاهش ضریب خمیدگی در تمامی مقاطع نشان دهنده ی کاهش میزان پیچ وخم و گرایش رودخانه به مسیر مستقیم تر است. جابه جایی عرضی مجرا عمدتا به سمت غرب صورت گرفته و در نواحی بالادست و میانی شدت بیشتری داشته است. تحلیل پروفیل های شماتیک و نقشه های فرسایش و رسوب گذاری نیز نشان می دهد که در دهه های ابتدایی، فرایند رسوب گذاری غالب بوده، اما به مرور زمان روند فرسایش افزایش یافته و در برخی بخش ها موجب پایداری نسبی بستر شده است.

کلیدواژه ها:

رسوبگذاری ، فرسایش ، رودخانه ، موروفولوژی ، سفیدرود