بازاندیشی مفهوم درمان در هنر درمانی فمینیستی: تحلیلی بر پایه گفتمان فوکویی

این مقاله با رویکردی نظری و مبتنی بر تحلیل گفتمان فوکویی، به بررسی مبانی مفهومی هنر درمانی فمینیستی و نقش آن در بازتعریف مفهوم «درمان» می پردازد. در چارچوب اندیشه میشل فوکو، گفتمان نه صرفا مجموعه ای از زبان و مفاهیم، بلکه نظامی تولید کننده «حقیقت» است که از طریق مناسبات قدرت/ دانش، سوژه ها، بدن ها و هنجارهای درمانی را مدیریت می کند. از این منظر، درمان در رویکردهای کلاسیک اغلب به مثابه تکنولوژی انضباطی عمل کرده و با ساز و کارهای نرمال سازی، سوژه درمان پذیر را درون رژیم حقیقت سلامت روان تثبیت می نماید. در مقابل، هنر درمانی فمینیستی با تمرکز بر تجربه زیسته زنان، بدن مندی و روایت های سرکوب شده، امکان مقاومت در برابر این سوژه سازی مسلط را فراهم می کند. پژوهش حاضر با طرح این پرسش که هنر درمانی فمینیستی چگونه در چارچوب تحلیل «گفتمان فوکویی» مفهوم روان درمانی را به مثابه میدان مقاومت بازتعریف می کند، نشان می دهد که در این رویکرد، هنر به عنوان کنشی گفتمانی و فرهنگی، فراتر از ابزار درمان فردی، به عرصه بازنمایی بدن، تولید روایت بدیل و بازپس گیری عاملیت سوژه زنانه تبدیل می شود. یافته های نظری پژوهش حاکی از آن است که هنر درمانی فمینیستی در خوانش فوکویی، درمان را نه بازگشت به هنجار، بلکه فرآیندی چند لایه برای مقاومت، باز آفرینی معنا و دگرگونی رژیم حقیقت مسلط تعریف می کند.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان فوکویی ، هنردرمانی فمینیستی ، قدرت/ دانش ، بدن مندی وسوژه سازی ، بازتعریف درمان ومقاومت