مراتب و چالش های علم باوری

این پژوهش به تحلیل انتقادی علم باوری (Scientism) به مثابه یک موضع معرفت شناختی می پردازد که در آن علم از ابزار شناخت طبیعت به معیار نهایی شناخت همه ی حقیقت ارتقا می یابد. آنچه این مقاله در درجه نخست عهده دار بیان آنست، این که خود ایده علم باوری مراتب و ارکان مختلفی دارد که توجه به آنها می تواند در فهم دقیق تر آن و دوری از آسیب های گوناگونش راهنما باشد. یافته مقاله این است که علم باوری در سه مرتبه تحقق می یابد: (۱) طبیعت گرایی علمی که واقعیت را به طبیعت قابل مشاهده محدود می کند؛ (۲) انحصار روش شناختی که تنها روش علوم طبیعی را برای کسب معرفت معتبر می داند؛ (۳) سلطه جویی علمی که علوم طبیعی و در این میان هم علوم بنیادی تر را تنها مرجع پاسخ گویی به همه ی پرسش های بشری می انگارد. نشان داده می شود که این مراتب بر سه رکن استوار است: تقلیل گرایی (فروکاستن پدیده های پیچیده به اجزای فیزیکی)، داروینیسم (تبیین زیست شناختی همه ی رفتارها و باورها)، و طبیعی سازی هنجارمندی (تقلیل اخلاق و ارزش ها به فرآیندهای تکاملی). پژوهش نشان می دهد که پیامدهای علم باوری زنجیره وار است: از انکار متافیزیک و الهیات آغاز می شود، به تخریب مبانی اخلاق هنجاری می انجامد، و سرانجام به نفی تمایز انسان از طبیعت و فروپاشی علوم انسانی می رسد. در نهایت، نتیجه گیری کلیدی مقاله این است که علم باوری نه تنها یک خطای معرفت شناختی، بلکه مسیری از انکار خدا تا نفی انسان است که بنیان های فلسفی، اخلاقی و انسان شناختی تمدن را تهدید می کند.

کلیدواژه ها:

علم باوری ، طبیعت گرایی ، تقلیل گرایی ، انسان گرایی ، علم و دین