تغییرات اجتماعی و ادراک متفاوت از حقوق و انتظارات در خانواده: مطالعه ای کیفی در شهر یزد

زمینه و هدف: خانواده در زیست بوم اجتماعی ایران، با تغییرات اجتماعی گسترده ای مواجه شده است. یکی از مهم ترین تغییرات، به موضوع حقوق و انتظارات والدین و فرزندان مربوط است. درحالی که در نظم سنتی و مرسوم، انتظارات فرزندان از والدین در چارچوب تعریف شده مبتنی بر مضامین دین و سنت تعریف می شد، نسل جدید در پی بازتعریف و بازاندیشی حقوق و انتظارات خود است. هدف تحقیق حاضر کشف و واکاوی تغییرات در حقوق و انتظارات از خانواده در میان دختران دهه هشتادی است. روش و داده ها: تعداد ۳۰ دهه هشتادی با معیار تحقیقات کیفی و اشباع داده ها با مصاحبه نیمه ساختار یافته وارد مطالعه شدند و داده ها به روش نظریه زمینه ای تحلیل شد. اجرای پژوهش در سال ۱۴۰۳ در شهر یزد صورت گرفت. یافته ها: نتایج نشان داد که مشارکت کنندگان کلیت نهاد خانواده را پذیرفته و نسبت به آن گرایش جدی دارند، اما نسبت به حقوق و انتظارات خود بازاندیشی کرده اند. مقوله های اصلی تحقیق عبارتند از: اصالت ارزش ها، نوآیینی حقوقی، کنشگری سیال، فردگرایی درمانده، تعارض و تقابل. بحث و نتیجه گیری: مقوله هسته برساخت شده نیز فرانهادگرایی خودآئین بود که به معنای پذیرش همراه با بازاندیشی در نهاد خانواده است. انجام مطالعات بیشتر روی این گروه و نیز پسران دهه هشتادی و نظریه پردازی در این زمینه از ضرورت های پیشنهادی در موضوع خانواده در ایران است. پیام اصلی: این پژوهش نشان می دهد که دختران نسل دهه هشتادی، ضمن حفظ تعلق و باور به نهاد خانواده، در حال بازاندیشی در معنا، حدود و انتظارات خود از آن هستند. آنان خانواده را به مثابه نهادی پذیرفته شده و ارزشمند اما نیازمند بازتعریف در چارچوب ارزش ها و حقوق نوین می بینند. مفهوم محوری «فرانهادگرایی خودآئین» بیانگر آن است که نسل جدید، خانواده را نه نفی می کند و نه بی چون وچرا می پذیرد، بلکه با نوعی استقلال فکری و کنشگری منعطف، در پی بازسازی آن براساس هنجارهای فردی و ارزشی جدید هستند.

کلیدواژه ها:

خانواده ، حقوق و انتظارات ، دختران ، نسل Z ، نظریه داده بنیاد