مهاجرت در اواخر عمر: الگوی فضایی مهاجرت جمعیت بالای ۵۰ سال شهرستان های ایران در دوره ۱۳۹۵-۱۳۹۰

زمینه و هدف: سالمندی جمعیت پدیده ای فراگیر است که تقریبا همه کشورهای جهان در سال های آتی آن را تجربه خواهند کرد. مطالعه حوزه های مختلف زندگی سالمندان مورد توجه فزاینده پژوهش های علمی قرار گرفته است. با این وجود، یکی از خلاهای پژوهشی موجود در ایران، الگوهای مهاجرت سالمندان است که متفاوت از الگوی مهاجرت جوانان می باشد. این مطالعه با هدف شناسایی الگوی فضایی مهاجرت جمعیت بالای ۵۰ سال که به عنوان مهاجرت در اواخر عمر شناخته می شود، انجام شد. روش و داده ها: در این مطالعه روش تحقیق کمی و از نوع تحلیل ثانویه داده ها بود و از داده‎های سرشماری سال ۱۳۹۵ استفاده شد. به منظور بررسی الگوی فضایی، روش خودهمبستگی فضایی موران سراسری و تحلیل نقاط داغ مورد استفاده قرار گرفت. یافته ها: یافته ها نشان داد که خالص مهاجرت جمعیت بالای ۵۰ سال در دو گروه سنی ۶۴-۵۰ سال (مهاجرت در سنین بازنشستگی) و ۶۵ سال و بالاتر (مهاجرت در سنین سالمندی) دارای خوشه بندی فضایی است. تحلیل نقاط داغ مشخص کرد که مناطق مرکزی کشور از جمله شهرستان های اطراف تهران، کرج، مشهد، تبریز و اصفهان و شهرستان های واقع در استان های مازندارن و گیلان بیشترین خالص مثبت را در مهاجرت جمعیت بالای ۵۰ سال در هر دو گروه سنی مورد بررسی دارند. در مقابل، بیشترین خالص منفی مهاجرت جمعیت بالای ۵۰ سال متعلق به شهرستان‎های واقع در غرب کشور از جمله شهرستان های استان های کرمانشاه، خوزستان و ایلام است. بحث و نتیجه گیری: بهبود کیفیت زندگی افراد بالای ۵۰ سال در مناطق غرب کشور می تواند از مهاجرت آن ها به مناطق مرکزی و شمالی کشور بکاهد. ایجاد امکانات و خدمات مورد نیاز افراد در سنین آخر عمر در مناطق مهاجرپذیر از جمله خدمات بهداشتی، مراقبتی و تفریحی از اقداماتی است که می تواند به منظور کاهش پیامدهای منفی مهاجرت در اواخر عمر انجام گیرد. پیام اصلی: الگوی فضایی مهاجرت در اواخر عمر (سنین بالای ۵۰ سال) نشان دهنده خوشه بندی فضایی خالص مهاجرت در این سنین است. جمعیت در سنین بالای ۵۰ سال عمدتا از مناطق غرب کشور و کلان شهرها به برخی از شهرستان های واقع در مرکز و شمال کشور مهاجرت می کنند. با افزایش قابل توجه جمعیت سالمندان کشور در دهه های آینده انتظار می رود جریان مهاجرت سالمندان در کشور افزایش یابد. انجام مطالعات کمی و کیفی به منظور بررسی و شناسایی عوامل موثر و مرتبط با الگوی فضایی مهاجرت سالمندان جهت مدیریت جریان مهاجرت در اواخر عمر ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

مهاجرت ، مهاجرت سالمندان ، مهاجرت در اواخر عمر ، الگوی فضایی ، موران سراسری ، تحلیل نقاط داغ