زنانه شدن مهاجرت بین المللی نیروی کار ماهر در ایران: مرور نظام مند مطالعات کیفی و کمی با تاکید بر متخصصان زن حوزه سلامت

زمینه و هدف: پدیده «زنانه شدن مهاجرت» در سال های اخیر، به ویژه در میان نیروهای متخصص حوزه سلامت، ابعاد تازه ای یافته است. در ایران، این پدیده در بستر نابرابری های ساختاری، حرفه ای و جنسیتی نظام سلامت اهمیت مضاعفی پیدا کرده است. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل عوامل موثر بر تمایل و اقدام به مهاجرت زنان شاغل در کادر درمان ایران براساس شواهد پژوهشی موجود است. روش و داده ها: این مطالعه به روش مرور نظام مند انجام شد. پایگاه های اطلاعاتی علمی داخلی (۱۳۸۴-۱۴۰۴) و بین المللی (۲۰۱۵-۲۰۲۵) جست وجو شدند. پس از غربال گری و اعمال معیارهای ورود و خروج، ۲۵ مطالعه واجد شرایط انتخاب شد. داده های استخراج شده با استفاده از تحلیل مضمون و با اتکا به چارچوب های نظری دافعه–جاذبه، سرمایه انسانی و جهانی شدن، ترکیب و تفسیر شدند. یافته ها: یافته ها نشان داد که مهاجرت زنان کادر درمان حاصل برهم کنش عوامل دافعه داخلی، شامل پایین بودن دستمزد، محدودیت فرصت های ارتقای حرفه ای، فشار کاری، تبعیض های جنسیتی و بی ثباتی نهادی، و عوامل جاذبه خارجی مانند شرایط کاری مطلوب تر، امنیت شغلی، کیفیت بالاتر زندگی و برابری جنسیتی در کشورهای مقصد است. همچنین، سن، سطح تحصیلات و تجربه پیشین مهاجرت در تصمیم مهاجرت نقش تعدیل کننده داشتند. بحث و نتیجه گیری: براساس الگوی استخراج شده، مهاجرت زنان شاغل در کادر درمان ایران را نمی توان صرفا واکنشی اقتصادی تبیین کرد. این پدیده بازتاب محدودیت های ساختاری و جنسیت مند نظام سلامت در فراهم سازی افق های پایدار حرفه ای و اجتماعی برای زنان متخصص است. در این چارچوب، مهاجرت بیش از آن که صرفا خروج سرمایه انسانی تلقی شود، راهبردی برای بازیابی عاملیت حرفه ای و اجتماعی است. پیام اصلی: در این چارچوب، مهاجرت زنان شاغل در کادر درمان را می توان بازتابی از فرایندهای تغییر در انتظارات حرفه ای و جنسیتی زنان متخصص در ایران دانست؛ فرایندی که پیامدهای آن فراتر از خروج سرمایه انسانی بوده و پایداری نظام سلامت و سیاستگذاری اجتماعی را نیز تحت تاثیر قرار می دهد.

کلیدواژه ها:

ایران ، زنان متخصص ،  مهاجرت ، کادر درمان ، مهاجرت بین المللی