اثر عمل آوری مرطوب با آب پنیر بر ارزش غذایی جیره های مخلوط بر پایه کاه گندم

مقدمه: در پی گسترش گاوداری های صنعتی در کشور، فناوری سیلو کردن علوفه نیز معرفی شد و گسترش پیدا کرد، به نحوی که در اغلب واحدهای پرورش ­دهنده گاو شیری، علوفه سیلو شده یکی از اقلام اصلی جیره های غذایی دام ها محسوب می شود. سیلو کردن علوفه، بر­اساس اصول تخمیر و بعضا افزودن مکمل­ های مناسب و حفظ حداکثر ارزش غذایی علوفه در سیلو، به حداقل رسانیدن ضایعات به منظور کسب حداکثر استفاده اقتصادی استوار است. هم چنین سیلاژ متداول­ترین روش برای ذخیره کردن علوفه ­های با رطوبت بالا می­ باشد. در این فرآیند، باکتری های اسید لاکتیک، کربوهیدرات های محلول در آب موجود در محصول را به اسید لاکتیک تخمیر می کنند و در اثر تولید این اسیدها pH مواد سیلو شده کاهش می یابد و میکروارگانیسم های فساد (کپک ها و مخمرها) مهار می شوند. هدف از این پژوهش تعیین تغییرات ارزش غذایی کاه غنی ­شده با آب ­پنیر و اوره و مکمل­ های معدنی-ویتامینی در اثر سیلو کردن است. مواد و روش ­­ها: در تحقیق حاضر ارزش غذایی دو نوع جیره غذایی، شامل جیره یک بر پایه کاه گندم غنی ­شده با اوره، آرد جو و سبوس گندم و در جیره دو یونجه نیز به خوراک کامل اضافه گردید. جیره ­های مذکور در کیسه های پلاستیکی دولایه سیلو شدند و پس از گذشت ۶۰ روز، کیسه ­ها باز و در آزمایشگاه مورد بررسی قرار گرفتند. هم چنین، در سیلو کردن جیره ­ها از آب پنیر به عنوان جایگزین آب استفاده شد. جیره های فوق به روش آزمایشگاهی و گوسفند زنده موردمطالعه قرار گرفت. برای آزمایش in vivo، از ۵ راس گوسفند استفاده شد. دو جیره ­های آزمایشی هرکدام به ۲ شکل متفاوت به حیوانات آزمایشی ارائه گردید. به­ این صورت که درنهایت ۴ جیره مختلف تولید و به حیوان تغذیه گردید. جیره ­های نهایی شامل ۱) بخش کاه جیره ۱ با نسبت وزنی برابر با آب ­پنیر به ­علاوه اوره، نمک، گل گوگرد و مکمل معدنی-ویتامینه. ۲) سیلاژ کل مواد تشکیل دهنده جیره ۱ با نسبت وزنی برابر با آب ­پنیر به ­علاوه اوره، نمک، گل ­گوگرد و مکمل معدنی  ویتامینه. ۳) بخش کاه جیره ۲ با نسبت وزنی برابر با آب ­پنیر به ­علاوه اوره، نمک، گل گوگرد و مکمل معدنی-ویتامینه و یونجه. ۴) سیلاژ کل مواد تشکیل دهنده جیره ۱ با نسبت وزنی برابر با آب ­پنیر به ­علاوه اوره، نمک، گل­گوگرد و مکمل معدنی- ویتامینه و یونجه. تجزیه و تحلیل داده ­های مربوط به ترکیبات شیمیایی و قابلیت هضم به روش آزمایشگاهی، با آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی ۲×۳ و سه تکرار انجام شد. اطلاعات حاصله توسط نرم افزار آماری SAS با رویه GLM مورد تجزیه و تحلیل آماری قرارگرفت و میانگین ­ها با استفاده از آزمون چند  دامنه ای دانکن در سطح ۰/۰۵ با یکدیگر مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج: میزان نشاسته در هر دو جیره­ کاهش داشت. غلظت نیتروژن غیرپروتئینی به صورت معنی­داری در جیره­ اول کاهش داشت. میزان الیاف نامحلول در شوینده اسیدی در جیره اول و میزان لیگنین نامحلول در شوینده اسیدی در هر دو جیره افزایش معنی داری داشتند. سیلو کردن جیره غذایی اول منجر به کاهش در غلظت نیتروژن غیرپروتئینی از ۲/۱ درصد قبل از سیلو کردن به ۱/۴ بعد از سیلو کردن به طور معنی­ داری شد. درحالی­ که منجر به افزایش میزان ADF، ADL و pH به ترتیب از مقادیر  ۲۳/۸۰، ۳/۲۰ و ۵/۴۰ درصد قبل از سیلو کردن به ۲۴/۵۶، ۳/۲۳ و ۸/۴۰ بعد از سیلو کردن شد. خاکستر خام در هر دو جیره تفاوت معنی ­داری نداشت. علاوه بر این، در قابلیت هضم آزمایشگاهی فراسنجه ­های خوراک در بخش in vitro در جیره­ غذایی اول فراسنجه ­های تولید گاز ساعت ۲۴، پتانسیل تولید گاز، قابلیت هضم ماده عالی و اسیدهای چرب زنجیره کوتاه کاهش معنی ­داری نشان داد (۰/۰۵>p) و هم چنین افزایش معنی­ داری نیز در بخش بازدهی تولید بیوماس میکروبی (۰/۰۵>p) وجود داشت. در بخش دوم آزمایش in vivo درتیمار جیره غذایی اول تخمیر شده میزان ماده خشک مصرفی، قابلیت هضم ماده خشک، قابلیت هضم ماده آلی و حجم ادرار برابر با ۵۱/۸۳، ۶۱/۱۱۳۴، ۶۵/۶۹ و ۱۱۸۱/۵۲ بود که نسبت به قبل از زمان سیلو افزایش معنی داری داشت (۰/۰۵>p). نتایج استفاده از جیره اول نشان داد که گوسفندان مصرف ­کننده جیره تخمیرشده در مقایسه با جیره تخمیرنشده مصرف خوراک بالاتری داشتند. هم چنین مصرف جیره اول سبب افزایش وزن بدن گوسفندان آزمایشی گردید و اختلاف معنی­ داری در افزایش وزن حیوانات بین دو گروه مصرف کننده جیره­ های تخمیرنشده و تخمیرشده وجود نداشت. هم چنین در جیره غذایی دوم، میزان غلظت نیتروژن آمونیاکی در تیمار تخمیر شده برابر با ۳۳/۸ و در تیمار تخمیر نشده برابر با ۱۷ بود که افزایش معنی­داری را نشان داد (۰/۰۵>p). مقایسه اثر سیلو کردن در دو جیره بر فراسنجه­ های خونی دام نشان داد که تخمیر در این دو جیره هیچ گونه تاثیری را بر میزان گلوکز، آلبومین، اسپارتات ترانس آمیناز، آلانین ترانس آمیناز، آلکالین فسفاتاز، نیتروژن اوره خون و پروتئین کل نداشت. بحث و نتیجه­ گیری: نتایج به دست آمده در این تحقیق نشان داد که سیلاژ کردن جیره های غذایی دام با آب پنیر را می ­توان به عنوان راه حلی برای دفع این محصول فرعی کارخانه های پنیرسازی در کشور و جلوگیری از مشکل زیست محیطی استفاده کرد، زیرا اثر نامطلوبی بر فراسنجه ­های خونی نداشت و میزان نیتروژن بیش تری را برای دام تولید کرده بود. هم چنین جیره­ هایی با منابع تامین کننده انرژی پاسخ مناسب­ تری را در فرایند تخمیرپذیری در مرحله سیلو شدن از خود نشان دادند و در مقابل سیلو نمودن جیره ­های دارای منابع پروتیینی بالا چندان توصیه نمی ­گردد.

کلیدواژه ها:

تخمیر ، سیلاژ ، متابولیت خونی ، قابلیت هضم ، آب پنیر