تحلیل نقش مورفولوژی شهری بر آسایش حرارتی فضاهای باز شهری در فصل گرم؛ نمونه موردی: محله دهکده المپیک و شهرک زیبادشت در منطقه ۲۲ تهران

با تشدید تغییرات اقلیمی و افزایش تنش های حرارتی در شهرها، تحلیل نقش مورفولوژی شهری در شکل دهی شرایط خرداقلیمی و آسایش حرارتی فضاهای باز شهری به یکی از چالش های اساسی برنامه ریزی و طراحی شهری تبدیل شده است. هدف این پژوهش، تبیین نقش فعال و دینامیک ویژگی های مورفولوژیک شهری در تولید الگوهای خرداقلیمی و بررسی رابطه علی و هم زمان میان شاخص های سه بعدی مورفولوژیک، متغیرهای خرداقلیم و آسایش حرارتی کاربران در مقیاس محله است. پژوهش با رویکردی بین رشته ای و در چهارچوبی مفهومی تحلیلی سلسله مراتبی انجام شده است؛ بدین منظور از شبیه سازی عددی خرداقلیم در نرم افزار ENVI-met به همراه تحلیل های فضایی کمی استفاده شده است. دو بافت شهری با مورفولوژی متفاوت در منطقه ۲۲ شهر تهران (دهکده المپیک و زیبادشت) که از نظر الگوی هندسی، تراکم ساختمانی و پوشش گیاهی تمایز معناداری دارند، به عنوان نمونه های موردی انتخاب شدند. یافته ها نشان می دهد که مورفولوژی شهری از طریق کنترل هم زمان تابش خورشیدی، تهویه طبیعی و تبادل حرارت و رطوبت، نقش تعیین کننده ای در شکل دهی شرایط خرداقلیمی و تجربه حرارتی کاربران دارد. بافت کم تراکم و کم ارتفاع دهکده المپیک، به واسطه ضریب دید آسمان بالاتر، پیوستگی فضایی و حضور پوشش گیاهی، توزیع یکنواخت تر دما، تهویه پایدارتر و تعادل رطوبتی مناسب تری را فراهم می کنند. در مقابل، بافت متراکم و بلندمرتبه زیبادشت، علی رغم سایه اندازی موضعی، به دلیل انسداد جریان هوا و محصوریت فضایی، مستعد ناهمگنی حرارتی و انباشت هم زمان گرما و رطوبت هستند. نتایج پژوهش تاکید می کند که آسایش حرارتی در فضاهای باز شهری، حاصل زنجیره علی چندسطحی و غیرخطی است که ریشه در منطق فضایی و کالبدی شهر دارد. این امر بر ضرورت ایجاد تعادل پویا میان تراکم، ارتفاع، هندسه معابر و جانمایی هدفمند پوشش گیاهی تاکید داشته و شبیه سازی خرداقلیمی را به عنوان ابزاری موثر برای پشتیبانی از تصمیم گیری های طراحی و برنامه ریزی شهری در مواجهه با تنش های حرارتی معرفی می کند.

کلیدواژه ها:

مورفولوژی شهری ، خرداقلیم شهری ، آسایش حرارتی ، شبیه سازی ENVI-met