به سوی زبان شناسی انتقادی جابه جایی: استعاره های مفهومی و سازوکارهای گفتمانی در شکل دهی آینده دوچرخه سواری شهری در تهران

این پژوهش به واکاوی استعاره های مفهومی و سازوکارهای گفتمانی مسلط پیرامون امکان های توسعه دوچرخه سواری شهری در تهران می پردازد. چارچوب نظری تحقیق در تقاطع تحلیل گفتمان انتقادی، مطالعات انتقادی استعاره و ادبیات نوظهور روایت های جابه جایی قرار دارد. پرسش اصلی این است که چگونه گزاره های رایج در گفتمان محاوره ای از جمله «دوچرخه سواری در تهران پروژه ای شکست خورده است»، «شیب تهران مناسب نیست»، «اینجا آمستردام نیست» و «دوچرخه سواری در آلودگی مضر است» از طریق الگوهای زبانی و استعاره های مفهومی، به تثبیت گفتمان خودرومحور و محدودسازی افق های بدیل کمک می کنند. روش تحقیق مبتنی بر خودمردم نگاری و تحلیل تفسیری گزاره های پرتکرار در تجربه زیسته پژوهشگر طی بیش از یک دهه فعالیت تحقیقاتی و کنشگری مستقیم در حوزه توسعه و ترویج دوچرخه سواری شهری در تهران است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که گزاره های رایج در گفتمان محاوره ای پیرامون دوچرخه سواری شهری در تهران را نمی توان مجموعه ای از استدلال های علمی، ملاحظات فنی یا حتی نظرات شخصی دانست بلکه این گزاره ها در قالب منطق های گفتمانی نسبتا منسجم و از طریق راهبردهایی چون طبیعی سازی، سیاست زدایی، فردی سازی، پروژه سازی و استثناءسازی عمل می کنند. این راهبردها به طور هم زمان وضعیت موجود جابه جایی خودرومحور را واقع گرایانه و طبیعی جلوه می دهند و به تثبیت گفتمان مسلط کمک می کنند؛ و از سوی دیگر، بدیل های غیرخودرومحور و مشخصا دوچرخه سواری را تضعیف می کنند و به حاشیه می رانند. نوآوری این پژوهش در ترکیب این چارچوب های تحلیلی در قالب حوزه ای تقاطعی و نامگذاری آن با عنوان «زبان شناسی انتقادی جابه جایی» و کاربست آن در زمینه ایران است. نتایج نشان می دهد گذار به نظام های جابه جایی انسان محور، مستلزم مداخله انتقادی در سطح زبان، واسازی استعاره های مسلط، از کار انداختن گفتمان مسلط خودرومحور و تقویت روایت های بدیل جابه جایی است؛ جایی که زبان، تصور جمعی و چارچوب های سیاستی به طور هم زمان باز روایت می شوند.

کلیدواژه ها:

زبان شناسی انتقادی جابه جایی ، آینده دوچرخه سواری شهری ، تحلیل گفتمان ، استعاره ، روایت های جابه جایی