تبیین مدل طراحی شهری سلامت محور-هوشمند در مقیاس فضاهای عمومی شهری؛ مطالعه موردی: میدان شهرداری رشت

در دهه های اخیر، گسترش فناوری های هوشمند و تحولات اجتماعی کالبدی شهرها، ضرورت بازتعریف مفاهیم «شهر سالم» و «شهر هوشمند» را در مقیاس فضای شهری آشکار ساخته است. با وجود توسعه چهارچوب های نظری در این حوزه، انتقال این مفاهیم به سطح طراحی فضاهای عمومی و اعتبارسنجی تجربی آن ها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و اعتبارسنجی تجربی مدل طراحی شهری سلامت محور-هوشمند در مقیاس فضای شهری انجام شده است. در مرحله نخست، چهارچوب مفهومی اولیه براساس تحلیل ادبیات نظری و پالایش شاخص ها تدوین شد و ۳۸ شاخص در قالب ابزار میدانی عملیاتی شد. داده های پژوهش از طریق پرسش نامه و با حجم نمونه ۱۲۹ نفر در میدان شهرداری رشت گردآوری شد. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی به استخراج ۹ عامل و تثبیت ۳۵ شاخص نهایی منجر شد که در مجموع ۶۳درصد از واریانس کل را تبیین می کنند. در ادامه، به منظور اعتبارسنجی تجربی مدل و سنجش میزان اثرگذاری عوامل استخراج شده بر متغیر وابسته، از تحلیل رگرسیون خطی چندمتغیره استفاده شد. نتایج نشان داد مدل پژوهش از برازش قابل قبول برخوردار است (ضریب تعدیل یافته: ۰.۴۱۹) و عامل تنوع کاربری و فعالیت با ضریب بتای ۰.۴۷۲ بیشترین تاثیر را بر تحقق طراحی شهری سلامت محور-هوشمند در میدان شهرداری رشت دارد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تحقق فضای شهری سلامت محور–هوشمند در گرو تعامل چندبعدی عواملی نظیر تنوع کاربری و فعالیت، جذابیت بصری، کیفیت مکان، دسترسی و خدمات رفاهی است. نتایج همچنین حاکی از آن است که شاخص های کثرت اجتماعی و قومی، تنوع کاربری، دسترسی به فضاهای نشستن و استراحت، دسترسی به فضای سبز و آسایش صوتی به عنوان شاخص های کلیدی و تعیین کننده در میدان شهرداری رشت عمل می کنند. چهارچوب ارائه شده می تواند مبنایی برای اولویت بندی مداخلات طراحی و سیاست گذاری در فضاهای عمومی شهری فراهم آورد و الگویی عملیاتی برای پیوند مفاهیم شهر سالم و شهر هوشمند در مقیاس طراحی شهری ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

طراحی شهری ، شهر سالم ، شهر هوشمند ، تحلیل عاملی اکتشافی ، میدان شهرداری رشت