واکاوی ابعاد پنهان احیای قنات های تهران: از منظر بوم شناسی سیاسی شهری

احیای قنات های تهران، علیرغم ضرورت اکولوژیکی و تاریخی، با موانع پیچیده اجتماعی-سیاسی مواجه است و رویکردهای صرفا فنی قادر به تضمین پایداری آن نیستند، زیرا ابعاد پنهانی چون روابط قدرت، انتظارات متعارض، منافع ذی نفعان محلی و نهادی، هویت فرهنگی و اجتماعی، قنات را نادیده می گیرند. این شکاف مفهومی و عملی، لزوم واکاوی احیا قنات های تهران را از منظر چارچوب، بوم شناسی سیاسی شهری و با به کارگیری روش های کمی پیشرفته، برای کشف ساختار چندبعدی آن آشکار می سازد. داده ها در دو مرحله کیفی (تحلیل محتوای اسناد برای استخراج گویه ها) و کمی (پرسشنامه لیکرت در جامعه ای ۳۴ نفره از ذی نفعان محلی و نهادی) گردآوری و با نرم افزار SPSS تحلیل شدند. نمونه های مورد مطالعه، قنات های مهرگرد در منطقه ۱۲ و ناصری در منطقه ۱۱ تهران بودند. یافته های پژوهش، ساختار پنهان احیای قنات را در سه عامل کلیدی آشکار کرد: ۱) دستاوردهای عملیاتی-مشارکتی، ۲) چالش های برنامه ریزی کلان، و ۳) هویت اجتماعی-فرهنگی قنات. نتایج آزمون مان-ویتنی حاکی از شکاف آماری معنادار بین دیدگاه ساکنان و مسئولان در مولفه های ملموسی مانند «مشارکت واقعی» و «توزیع منافع» بود؛ درحالی که در مولفه های کلی تری مانند «توجه پروژه های توسعه» این شکاف مشاهده نشد. تفسیر این یافته ها در چارچوب بوم شناسی سیاسی شهری نشان می دهد که موفقیت در احیای قنات های شهری، مستلزم عبور از راه حل های صرفا فنی و توجه توامان به سه عرصه عملکردی-اقتصادی، سیاست گذاری کلان و هویت بخشی اجتماعی است. این پژوهش بر طراحی سازوکارهای نهادی برای تضمین مشارکت موثر جامعه محلی و تلفیق دانش بومی با برنامه ریزی نوین تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

بوم شناسی سیاسی شهری ، تحلیل عاملی اکتشافی ، احیای قنات ، تهران ، روابط قدرت