<span dir="RTL" lang="AR-SA">بررسی پیامدهای دوگانه نظام آموزشی عصر پهلوی: از مشروعیت سازی دولتی تا بسترسازی انقلاب اسلامی ایران

پژوهش حاضر با هدف تبیین پیامدهای مشروعیت بخش و ناخواسته نظام آموزشی در عصر پهلوی با روش تاریخی-تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل اسناد، منابع کتابخانه ای و مقالات علمی مرتبط با تحولات آموزشی دوره پهلوی (۱۳۵۷-۱۳۰۴) بوده و نمونه گیری به روش هدفمند انتخاب گردید. فرآیند تحلیل در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت پذیرفت. یافته ها نشان می دهد که نظام آموزشی در عصر پهلوی، در کنار پیامدهای مشروعیت بخش چون گسترش دیوان سالاری آموزشی، افزایش نرخ سواد، رشد تعداد دانش آموزان و شکل گیری طبقه متوسط جدید، مجموعه ای از پیامدهای ناخواسته نیز تولید کرد. شکاف میان انتظارات ایجادشده توسط آموزش و ظرفیت های واقعی بازار کار، واکنش های هویتی گروه های مختلف اجتماعی (از جمله تاسیس بیش از ۱۸۰ مدرسه اسلامی به عنوان بدیل نظام رسمی) و تبدیل تدریجی مدارس به عرصه ای برای شکل گیری گفتمان انتقادی و کنشگری سیاسی از مهم ترین پیامدهای این نظام آموزشی به شمار می روند. تحلیل سازوکار های علی نشان می دهد که این پیامدهای ناخواسته از طریق فرآیندهایی چون «شکاف آرمان-واقعیت»، «بازگشت غیرمنتظره سرمایه انسانی» و «واکنش هویتی به یکسان سازی فرهنگی» تحقق یافتند. این یافته ها که مبتنی بر تجربه تاریخی ایران در دوره پهلوی است، نشان می دهد که نوسازی آموزشی با ویژگی هایی چون ماهیت آمرانه و بی توجهی نسبی به بافت فرهنگی-دینی جامعه به جای مشروعیت سازی، به بسترسازی برای تغییر سیاسی انجامید.

کلیدواژه ها:

آموزش و پرورش ، پهلوی ، دولت ملت سازی ، نوسازی آمرانه ، پیامدهای ناخواسته ، انقلاب اسلامی ایران