راهبردهای تاب آوری ارتباطی در سکوهای بومی در شرایط قطع اینترنت بین المللی: مطالعه موردی جنگ رمضان

پژوهش حاضر باهدف شناسایی، تبیین و مدل سازی راهبردهای تاب آوری ارتباطی در سکوهای بومی ایران طی جنگ رمضان (دوره ۸۸ روزه قطع اینترنت بین المللی) انجام شده است. این مطالعه در پی فهم کنشگری سه لایه (پلتفرم، صنف و کاربران) در مواجهه با ناپایداری زیرساختی، خسارات اقتصادی و سیاست گذاری های آمرانه است. پژوهش با استفاده از روش کیفی نظریه داده بنیاد (رویکرد استراوس و کوربین) انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۱۸ نفر از خبرگان حوزه مدیریت پلتفرم، سیاست گذاری فضای مجازی و جامعه شناسی ارتباطات بودند که از طریق نمونه گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند. مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق تا حصول اشباع نظری (پس از ۱۵ مصاحبه) ادامه یافت و سه مصاحبه تکمیلی برای افزایش اعتمادپذیری انجام شد. تحلیل داده ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. الگوی پارادایمی نشان داد که «تاب آوری ارتباطی» پدیده ای چندلایه و پویاست. شرایط علی شامل ناپایداری زیرساختی، خسارات اقتصادی و تهدیدات امنیت سایبری بود. شرایط زمینه ای عبارت بودند از بسترهای فرهنگی، سیاست گذاری های آمرانه و رفتارهای کاربری. شرایط مداخله گر نیز نوسانات ارزی، تناقض در خدمات و چالش سرمایه انسانی را دربر می گرفت. چهار لایه راهبردی شناسایی شد: بهینه سازی معماری فنی، مدیریت بحران اعتماد، کنشگری حمایتی صنفی و انطباق فعال کاربران. پیامدها شامل دگردیسی مرجعیت، تغییر حکمرانی و تحول اجتماعی همراه با آسیب به همبستگی مجازی بود. تاب آوری ارتباطی در جنگ رمضان، فرایندی تکاملی و نه مکانیکی بود. گذار از «تاب آوری مهندسی» به «تاب آوری تکاملی» و جایگزینی حکمرانی آمرانه با حکمرانی شبکه ای مبتنی بر اعتماد عمومی و عاملیت کاربران، شرط پایداری سکوهای بومی در بحران های آینده است.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ارتباطی ، جنگ رمضان ، نظریه داده بنیاد ، راهبردهای پلتفرمی ، حکمرانی شبکه ای