بازنمایی گفتمان مقاومت در کاریکاتورها و آثار گرافیکی جنگ ایران و آمریکا مطالعه ای بر اساس نظریه بازنمایی استوارت هال

جنگ ها تنها در میدان نبرد رخ نمی دهند، بلکه هم زمان در عرصه تصویر، رسانه و معنا نیز جریان دارند. در چنین وضعیتی، کاریکاتورها و آثار گرافیکی جنگی صرفا بازتاب رویدادهای سیاسی و نظامی نیستند، بلکه به منزله سازوکارهایی فرهنگی در تولید معنا، بازتولید ایدئولوژی و شکل دهی به ادراک عمومی از «خودی» و «دشمن» عمل می کنند. پژوهش حاضر با تکیه بر نظریه بازنمایی استوارت هال، به بررسی کاریکاتورها و آثار گرافیکی مرتبط با جنگ ایران و آمریکا در بازه زمانی ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ می پردازد و می کوشد نشان دهد این آثار چگونه از طریق رمزگان بصری، استعاره های تصویری و دوگانه سازی های ایدئولوژیک، گفتمان مقاومت را برمی سازند و بازتولید می کنند. مسئله اصلی پژوهش آن است که کاریکاتورها و آثار گرافیکی جنگ چگونه در بازنمایی دشمن، قدرت ملی، مقاومت و ارزش های ایدئولوژیک نقش ایفا می کنند و از چه سازوکارهای بصری و معنایی برای این منظور بهره می برند. روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی همراه با تحلیل نشانه شناختی است و نمونه ها به صورت هدفمند از میان آثار منتشرشده در مطبوعات، رسانه ها و فضای مجازی انتخاب شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که این آثار عمدتا بر سه الگوی اصلی استوارند: بازنمایی دشمن به مثابه نیرویی متجاوز، تحقیرشده یا شکست پذیر؛ بازنمایی قدرت ملی به مثابه اقتدار دفاعی، بازدارندگی و فروپاشی هیمنه دشمن و بازنمایی مقاومت به مثابه ایستادگی، وحدت ملی، تسلیم ناپذیری و استمرار مبارزه. درنتیجه، کاریکاتورها و آثار گرافیکی جنگ را می توان بخشی از میدان نبرد گفتمانی دانست که در آن، تصویر به ابزاری برای مشروعیت بخشی به خودی، دیگری سازی دشمن و طبیعی سازی ارزش های گفتمان مقاومت بدل می شود.

کلیدواژه ها:

بازنمایی ، استوارت هال ، کاریکاتور سیاسی ، آثار گرافیکی ، جنگ ایران و آمریکا