نقد اجتماعی در اشعار عبدالرحمن یوسف القرضاوی

از گذشته­های دور، ادبیات همواره نقش آینه تمام نمای جامعه بشری را ایفا نموده است و این دو حوزه، پیوسته در تقابل و تعامل با یکدیگر بوده و تاثیر وتاثراتی داشته­اند؛ از این رو، مفاهیم، معانی و گاه حتی ساختار یک اثر ادبی به موازات تحولات جامعه دچار تغییر و دگردیسی شده است. بنابراین با توجه به کنش و واکنشی که میان یک جامعه و فرهنگ و ادبیاتش برقرار است و شناختی که هر اثر ادبی به پژوهشگر و خواننده آن اثر از جنبه­های مختلف می­دهد، بررسی آثار و دستاوردهای هر دوره ادبی، امری ضروری و لازم می نماید؛ همانطور که تحلیل و بررسی نگاه انتقادی و اعتراضی عبدالرحمن یوسف به جامعه خود نیز این نظرگاه را تایید می نماید. در مقاله پیشرو، محتوای آثار شعری عبدالرحمن یوسف و رابطه آن با جهان معاصر وی مورد بررسی قرار می­گیرد و به جای شیوه توصیفی محض، به تاثیرپذیری محتوایی سروده­های وی از محیط پیرامونش پرداخته می­شود. بر اساس نوشتار حاضر، شاعر متاثر از شرایط اجتماعی جامعه خود و با تکیه بر ضمیر بیدار و دردمندش و بدون استفاده از واژگان پرطمطراق، لفظ ­پردازی­ها و تصنع­های شعری به نقد موضوعاتی چون فقر، تضاد طبقاتی، قتل عام مردم بی گناه، تاراج سرمایه­ های ملی، فساد موجود در جامعه مصر، قانون مصر، تحت شکنجه و زندانی بودن افراد بیگناه، فرقه­ گرایی و تفرقه ­افکنی و... پرداخته است؛ یعنی مسائلی که بیشتر مربوط به طبقات فرودست جامعه است و همین امر، موجب افزایش محبوبیت شعر او شده است. او گاهی اوج درد و رنج را در نهایت تمسخر و ریشخند بیان می ­دارد؛ به طوری که حتی بالاترین شخص دستگاه حکومتی نیز از زبان تند و گزنده وی در امان نمی ماند. شایان ذکر است شاعر در کنار نقد جامعه و توصیف واقعیت های تلخ آن به ریشه­ یابی مشکلات و ایجاد روحیه مبارزه­ طلبی در میان مردم مصر نیز می­ پردازد.

کلیدواژه ها:

شعر معاصر ، جامعه مصر ، نقد اجتماعی ، عبدالرحمن یوسف