تحلیل عقده حقارت در شخصیت های رمان «الاشیاء لیست فی اماکنها» بر اساس نظریه آلفرد آدلر

رویکرد روان شناسی فردنگر در نقد ادبی در پی تحلیل لایه های درونی شخصیت ها و کشف علل روان شناختی ترس ها، زخم ها، امیال سرکوب شده و واکنش های جبرانی آنان است. این رویکرد، پیوندی میان روان انسان و متن ادبی برقرار می کند و به درک بهتر انگیزه ها و رفتارهای شخصیت ها کمک می کند. یکی از مفاهیم بنیادین در روان شناسی فردنگر آلفرد آدلر، عقده حقارت است که آن را حاصل ناکامی ها و محرومیت های کودکی می داند. به باور او، احساس کمبود و بی ارزشی می تواند فرد را به واکنش های جبرانی، مثبت یا منفی، سوق دهد. رمان الاشیاء لیست فی اماکنها نوشته هدی حمد، با ترسیم زندگی شخصیت هایی گرفتار تبعیض نژادی، سلطه خانوادگی و شکست های عاطفی، بستری مناسب برای بررسی این مسئله فراهم می کند. این پژوهش با تکیه بر نظریه آدلر، عقده حقارت را در سه شخصیت اصلی این روایت تحلیل می کند: امل که قربانی نابرابری اجتماعی است و جبرانش از مطالعه به روابط مخرب سوق می یابد؛ محسن که نمونه «کودک دلسرد» ناشی از سلطه والدین است و از انزوا به جبرانی مراقبتی-عاطفی می رسد و منی که با راهبرد فاصله گذاری، شخصیت خیالی می آفریند و با فروپاشی آن رو به رو می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که این جبران ها اغلب ناپایدارند و نه تنها به ترمیم کامل زخم های روانی نمی انجامند، بلکه در بسیاری موارد به تداوم احساس بی ارزشی، سرخوردگی و انفعال، منتهی می شوند. ازاین رو، روایت حاضر هم زمان بازنماینده آسیب های فردی و آیینه فشارهای اجتماعی و خانوادگی است که در شکل گیری بحران روانی و هویتی شخصیت ها نقش تعیین کننده دارند.

کلیدواژه ها:

عقده حقارت ، الاشیاء لیست فی اماکنها ، آدلر ، مکانیسم جبران