مولفه های پدیدارشناختی خانه در اندیشه باشلار: تحلیلی بر متون معاصر

در معماری معاصر، سکونت غالبا در قالب «مسکن» به مثابه واحدی کالبدی برای پاسخ گویی به نیازهای عملکردی و الزامات زیستی تعریف می شود؛ درحالی که مفهوم «خانه» ناظر بر تجربه ای زیسته و معنادار از سکونت است که در آن خاطره، هویت فردی و جمعی، تخیل، احساس تعلق و روابط انسانی با فضا درهم تنیده می شوند. پژوهش حاضر با تمرکز بر مفهوم خانه، در پی شناسایی مولفه های پدیدارشناختی سازنده معنای خانه در اندیشه گاستون باشلار است و می کوشد به این پرسش پاسخ دهد که مولفه های پدیدارشناختی سازنده معنای خانه در اندیشه باشلار کدام اند. بدین منظور، متون نظری حوزه های معماری، روان شناسی محیطی و پدیدارشناسی فضا به صورت نظام مند بازخوانی و تحلیل شدند تا مضامین مشترک استخراج، روابط مفهومی میان آن ها تبیین و در قالب چارچوبی منسجم سامان دهی شوند. در این فرایند، مفاهیم پراکنده در ادبیات نظری با یکدیگر سنجیده شدند تا پیوندهای مفهومی میان آن ها آشکار و زمینه برای درکی منسجم تر از معنای خانه فراهم شود. یافته های پژوهش نشان داد که معنای خانه پدیده ای چندلایه است که از تعامل چهار بعد «کالبدی-معماری»، «اجتماعی-زیست مندی»، «روان شناختی» و «نمادین-خیال پردازانه» شکل می گیرد؛ به گونه ای که کالبد فضا زمینه تحقق تجربه سکونت را فراهم می کند، اما خاطره، احساس تعلق، تخیل و روابط انسانی به آن معنا می بخشند. براین اساس، خانه نه صرفا یک واحد سکونتی، بلکه عرصه ای برای تکوین تجربه زیسته انسان است و چارچوب مفهومی ارائه شده در این پژوهش، مبنایی تفسیری برای فهم چندبعدی معنای خانه فراهم می آورد، همچنین می تواند مبنایی برای پژوهش های آینده در حوزه معنای خانه و سکونت، به ویژه در مطالعات معماری انسان محور و کیفیت محیط های مسکونی، باشد

کلیدواژه ها:

خانه ، پدیدارشناسی ، گاستون باشلار ، تجربه زیسته