خوانش باغ ایرانی در پرتو حکمت متعالیه ملاصدرا

باغ ایرانی به عنوان یکی از تجلی گاه های هنر ایرانی، نه تنها پدیده ا ی زیبایی شناختی، بلکه متنی فلسفی، برآمده از حکمت ایرانی- اسلامی است. درک مفهوم حقیقت خلق باغ ایرانی با شناخت عمیق مفاهیم معنوی مستتر در آن، ما را در درک درست معیارهای هویتی این باغ ها یاری می بخشد. مطالعه ی حاضر با هدف تبیین تاثیر آراء و اصول نظری حکمت متعالیه در اندیشه های ملاصدرا در خلق باغ ایرانی، در تلاش برای پاسخ به این سوال است که، چگونه می توان معماری باغ ایرانی را براساس حکمت متعالیه تبیین کرد. نوشتار حاضر، مطالعه ای بنیادی- نظری با محوریت تاثیر تفکرات فلسفی بر آفرینش باغ ایرانی است؛ که به صورت توصیفی- تحلیلی با استدلال منطقی صورت پذیرفته است. در بخش تحلیل محتوای متون فلسفی تمرکز بر حکمت متعالیه صورت پذیرفته و سپس در جهت کشف ارتباط میان مبانی حکمت متعالیه و آفرینش باغ ایرانی از طریق بهره مندی از چهار اصل «اصالت وجود»، «وحدت وجود»، «اصل تشکیک وجود» و «حرکت جوهری»، اصول باغ ایرانی مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج حاصل حاکی از آن است که باغ ایرانی در دوره های تاریخی مختلف، با تاکید بر اصول فلسفی حکمت متعالیه سعی در خلق فضای روحی معنوی و قدسی دارد. این معنویت در تمامی سطوح از مبانی نظری و الگو های سازماندهی فضایی گرفته تا مصادیق کالبدی و حسی حضور دارد و جهت گیری طراحی آن را به سوی ذات الهی و حقیقت وجود هدایت می کند. از همین رو، باغ ایرانی در ذات خود نه تنها مجموعه ای از فضاهای زیبا و کارآمد، بلکه تجسمی از اندیشه ی الهی و حضور معنا در ماده است.

کلیدواژه ها:

باغ ایرانی ، حکمت متعالیه ، اصالت وجود ، وحدت وجود ، تشکیک وجود ، حرکت جوهری