تحلیل نظریه تراژدی منابع مشترک مبتنی بر مفهوم ظرفیت برد منابع آب

مدیریت ناپایدار منابع آب به ویژه در حوضه های آبریز فروملی تحت تنش، نمونه ای عینی از تراژدی منابع مشترک است که در آن اولویت دادن به منافع اقتصادی کوتاه مدت، عملکرد سیستم های طبیعی را به نقطه شکست می رساند. شکل گیری رقابت از این توسعه در بلند مدت شرایط برگشت ناپذیری را برای منابع آب ایجاد می کند. حوضه زاینده رود به مثابه یک منبع مشترک اکنون بستر شکل گیری رقابت های ذینفعان و بازتخصیص آب شده است. بنابراین در این پژوهش با اتخاذ یک رویکرد نظری-کمی، ابتدا روند تاریخی تغییرات جریان تحلیل، سپس با استفاده از مدل WEAP، پویایی رقابت و بهره برداری در حوضه زاینده رود شبیه سازی شد. در گام نهایی وضعیت اجتماعی–اکولوژیکی حوضه با استفاده از چارچوب شاخص ظرفیت برد منابع آب (WRCC) و دیدگاه هاردین در قالب ساختار فشار–پشتیبانی-وضعیت (PSS) ارزیابی شده است. نتایج در مقیاس سالانه و در سه دوره پنج ساله (۲۰۱۰-۲۰۰۶)، (۲۰۱۵-۲۰۱۱) و (۲۰۲۱-۲۰۱۶) نشان می دهد که تناسب میان فشار و پشتیبانی در سه دوره زمانی به تدریج به هم خورده و از وضعیت قابل تحمل به حالت اضافه بار شدید (از ۰.۳ به ۱.۱ و سپس ۳.۸ افزایش یافته) تغییر پیدا کرده است. همزمان شاخص ظرفیت برد در اغلب سال ها به محدوده «ضعیف» و «بسیار ضعیف» نزول پیدا کرده است. روی هم رفته نتایج حاکی از آن است که در سال های اخیر به ویژه با افزایش برداشت ها و رشد تقاضا، حوضه از ظرفیت طبیعی و اجتماعی خود عبور کرده و تراژدی منابع مشترک در این حوضه به وقوع پیوسته است.

کلیدواژه ها:

آینده مشاعات ، بازتخصیص آب ، حوضه زاینده رود ، WEAP ، Pss