<span lang="FA">ریشه شناسی و وجه تسمیه خوی

شهر خوی، یکی از کهن ترین شهرهای ترک نشین آذربایجان غربی، به دلیل استقرار در منطقه ای پست، «خوی چوخورو» نیز نامیده می شود. این شهر از جایگاه ویژه ای در تاریخ ترکیه، جهان ترک و مذهب علوی-قزلباشی برخوردار بوده و نام آن با رویدادهای مهم تاریخی همچون لشکرکشی سلجوقیان به بیزانس، ظهور شخصیت هایی چون عبدالموسی (بانی طریقت بکتاشیه)، احی اورن (بنیان گذار اخوت)، و نیز شاعران و عارفانی همچون پیرسلطان عبدال و جهانشاه قراقویونلو پیوند خورده است. همچنین نخستین لغت نامه منظوم ترکی آذربایجانی، تحفه حسام، توسط حسام خویی در این شهر نوشته شده است. از نظر ریشه شناسی، نام «خوی» ریشه ای ترکی دارد و با واژگان کهن ترکی چون «قوی» (به معنی دره، بستر وادی، جای پست) و «قویو» (چاه، گودال) هم خانواده است. این نام همچنین با «قویاق» (وادی بزرگ میان کوه ها)، «قویتو» (جای خلوت و سایه گون) و «قویون» (آغوش، گودال) مرتبط است. در زبان های ترکی شمال شرقی، صورت هایی چون «کوی» (غار) و «خوی» (ته دره) دیده می شود. برخی پژوهشگران این واژه را با نام های کهن منطقه مانند «اولخو»، «حویه وه» و «حویله» در متون آشوری و کتاب مقدس مرتبط دانسته اند. تفسیرهای نادرست دولتی که نام خوی را فارسی (مشتق از «خی» به معنی عرق)، کردی (به معنی نمکزار) یا ارمنی (به معنی قوچ) دانسته اند، فاقد پشتوانه علمی است؛ چرا که مردم آذربایجان هرگز به این زبان ها تکلم نکرده اند و این نام گذاری ها با واقعیت های تاریخی، زبانی و فرهنگی منطقه همخوانی ندارد. در نتیجه، «خوی» واژه ای اصیل ترکی به معنای «وادی پست» یا «جایگاه حفاظت شده از باد» است که با شرایط طبیعی منطقه (محصور در کوه های مرتفع و قرارگیری در جلگه ای کم ارتفاع) کاملا مطابقت دارد.

کلیدواژه ها:

خوی ، ریشه شناسی ، وجه تسمیه ، ترکی آذربایجانی ، قوی ، چوخور ، تاریخ آذربایجان