برنامه ریزی مشارکتی برای پیاده سازی شهر اسفنجی در سکونتگاه های غیررسمی مشهد با رویکرد مدیریت پایدار آب

این پژوهش با هدف تبیین نقش برنامه ریزی مشارکتی در پیاده سازی موثر و زمینه مند اصول «شهر اسفنجی» در سکونتگاه های غیررسمی مشهد و با رویکرد مدیریت پایدار آب شهری انجام شده است. مطالعه حاضر با روش تحقیق ترکیبی (کمی-کیفی) و با استفاده از ابزارهای پرسشنامه ساختاریافته (نمونه ای ۴۲۰ نفره)، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مدیران و نمایندگان محلی، گروه های متمرکز و مشاهده میدانی در چهار محله غیررسمی منتخب مشهد (خواجه ربیع، قلعه ساختمان، سیدی و جاده قدیم قوچان) به اجرا درآمد. داده های کمی با نرم افزارهای SPSS و SmartPLS و داده های کیفی با MAXQDA تحلیل شدند. یافته های کمی نشان داد که متغیرهای «مدیریت پایدار آب» (با ضریب مسیر ۰.۵۲) و «مشارکت مردمی» (۰.۴۱) بیشترین تاثیر را بر آمادگی پیاده سازی شهر اسفنجی دارند و در مقایسه با مولفه های کالبدی مانند «زیرساخت سبز» (۰.۲۱) و «سیستم جمع آوری آب های سطحی» (۰.۲۹) از اهمیت بالاتری برخوردارند. تحلیل کیفی نیز موید نقش محوری ضعف های نهادی، ناهماهنگی سازمانی، کمبود زیرساخت های محلی و درعین حال وجود ظرفیت اجتماعی و تمایل به مشارکت در بین ساکنان بود. نتیجه گیری کلی پژوهش حاکی از آن است که موفقیت شهر اسفنجی در سکونتگاه های غیررسمی، بیش از آنکه منوط به راهکارهای فنی و کالبدی باشد، در گرو تحول در حکمرانی آب شهری، نهادینه سازی مشارکت واقعی ذی نفعان محلی و انطباق طرح ها با شرایط اجتماعی-نهادی خاص این بافت ها است. این پژوهش چارچوبی عمل محور ارائه می دهد که در آن برنامه ریزی مشارکتی به عنوان حلقه واسط ضروری بین سیاست گذاری، طراحی فنی و اجرای پایدار شهر اسفنجی عمل می کند.

کلیدواژه ها:

شهر اسفنجی ، برنامه ریزی مشارکتی ، سکونتگاه های غیررسمی ، مدیریت پایدار آب شهری ، حکمرانی آب