جبران خسارت معنوی ناشی از رابطه نامشروع؛مطالعه رای دادگاه عمومی شهرستان شیراز

امکان مطالبه خسارت معنوی ناشی از روابط نامشروع، بویژه در مواردی که رابطه جنسی، با رضایت ظاهری ولی مبتنی بر فریب، اغفال یا اکراه شکل گرفته باشد یکی از مسائل چالش برانگیز در نظام مسوولیت مدنی ایران است. رای مورد مطالعه در این مقاله از حیث بررسی جنبه های مختلف این موضوع قابل توجه است. قاضی صادرکننده رای، عالمانه جنبه کیفری و حقوقی موضوع را از یکدیگر تفکیک نموده و صرف صدور رای برائت در دادگاه کیفری را برای عدم مسوولیت خوانده کافی نمی داند و درنهایت جهت جبران خسارت معنوی وارد شده به پرداخت معادل مهرالمثل محکوم میکند. مقاله حاضر با تکیه بر تحلیل رویه قضایی و تفسیر مواد قانونی مرتبط به بررسی مبنای قانونی، مفهومی و حدود قابلیت مطالبه این نوع خسارت می پردازد. ایراداتی را که ممکن است بر امکان مطالبه چنین خسارتی وارد شود بررسی می کند و در جهت رفع آنها تحلیل ارائه می دهد. با تبیین تفکیک مفهومی میان نهادهای مهرالمثل، ارش البکاره و خسارت معنوی، بر این نکته تاکید دارد که این نهادها ماهیتا مستقل از یکدیگرند و در صورت احراز شرایط قانونی، قابلیت اجتماع دارند. استدلال محوری این پژوهش آن است که حتی در فرض فقدان وصف کیفری چون عنف، چنانچه ارکان مسوولیت مدنی ازجمله زیان، فعل زیان بار و رابطه سببیت احراز شود، امکان مطالبه خسارت معنوی وجود خواهد داشت.در رای صادر شده نیز اگر چه قاضی خواهان را برای مطالبه خسارت مادی دارای حق نمی داند اما در خصوص خسارت معنوی او را محق دانسته و با تکیه به اصول کلی مسوولیت مدنی و نیز تفسیر دقیق قوانین موضوعه، حکم به جبران خسارت صادر می کند. بدین ترتیب درنهایت، با نقد تردیدهای موجود در برخی آراء و تفاسیر محدودکننده، بر لزوم پذیرش صریح خسارت معنوی در روابط نامشروع و حرکت به سوی نظامی ترمیم محور در مسوولیت مدنی تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

خسارت معنوی ، رابطه نامشروع ، مسوولیت مدنی ، مهرالمثل ، ارش البکاره ، جبران ضرر