تحلیل نشانه- معناشناسی صحرا و انگاره پیر فلسفی در رساله های سهروردی

سهروردی با بیان «قاعده امکان اشرف» بر این نکته تاکید دارد که موجود ممکن شریف مقدم بر وجود ممکن اخس است؛ یعنی مدامی که انسان­های عادی در عالم حضور دارند بی­شک انسان کامل نیز هست؛ بنابراین «پیر» در داستان­های رمزی او نماینده عقل فعال، طباع تام یا من آسمانی است که هم­چون «انسان کامل»، سالک را از ورطه فراموشی و نسیان به سوی مکاشفات اشراقی سوق می­دهد. در داستان­هایی چون عقل سرخ، فی حاله­الطفولیه، قصه غربت غربی و آواز پر جبرئیل، «صحرا» مکانی است که در آن دیدار با «پیر» رقم می خورد. «صحرا» در داستان­های مذکور به واسطه تجربیات شهودی که در آن به وقوع می­پیوندد از ماهیت فیزیکی و عینی خود دور شده و به سمت هستی پدیداری و شناختی حرکت می­ کند. صحرا از یک مکان فیزیکی تبدیل به پدیداری می­گردد که صیرورت یا حرکت به سوی فضاشدگی، مهم­ترین ویژگی آن به شمار می­ رود. علاوه بر این، جستار حاضر با روش توصیفی و تحلیلی و بررسی آثار مذکور،  بر آن است که خصیصه مثالی و واسطه­ ای هستی «پیر» با قرار گرفتن در صحرا و تعامل با آن، به صحرا نیز تسری می ­یابد؛ به بیان دیگر، مکانی که در داستان­های مذکور با آن مواجه ایم، حالتی تعلیقی دارد که در عین حال، هم مکان است و هم فضا؛ همان­طور که پیر در عین هستی مادی، مجرد از آن است، مکان حضور پیر صحرا نیز به تاسی از او، هر دو ویژگی مادیت و تجرد یا به زبان دیگر، مکان ­بودگی و فضابودگی را به صورت هم­زمان دارد. در حقیقت، استمرار حضور دو وجهی پیر در صحرا، موجب ارتقای آن از یک مکان کنشی به مکانی استعلایی و پدیداری می­گردد و در این تلاقی هستی ­شناسانه، صحرا از یک نشانه قراردادی و همه ­فهم به رمزی لغزان و نامشروط تبدیل می­شود.

کلیدواژه ها:

سهروردی ، پیر ، مکان ، صحرا ، فضا ، مکان استعلایی