جنایت دبستان شجره طیبه؛ درس هائی از کودک کشی و تروریسم علمی توسط آمریکا و اسرائیل

در جهان معاصر، پیشرفت های شتابان علمی و فناورانه در کنار ایجاد فرصت های بی سابقه برای توسعه انسانی، ظرفیت های جدیدی برای اعمال خشونت ساختاری نیز فراهم کرده است. جنگ ها و درگیری های نظامی اخیر با هدف قرار دادن جامعه علمی و زیرساخت­ های آموزشی تحقیقاتی ابعاد گسترده ­تری به خود داده ­اند. در این میان، مفهوم «تروریسم علمی» به عنوان یکی از اشکال نوظهور خشونت، به مجموعه اقداماتی اطلاق می شود که با هدف تضعیف، تخریب یا نابودی زیرساخت های علمی، سرمایه های انسانی و ظرفیت های دانشی یک کشور طراحی و اجرا می گردد. مقاله حاضر با تمرکز بر تحلیل حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به جامعه علمی ایران، به ویژه فاجعه دبستان دخترانه «شجره طیبه» در شهر میناب، تلاش می کند مفهوم «نسل کشی علمی» را به عنوان مرحله ای پیشرفته تر و نظام مندتر از تروریسم علمی تبیین نماید. نسل کشی علمی در این پژوهش به عنوان فرآیندی هدفمند برای نابودی تدریجی یا ناگهانی چرخه تولید علم، از طریق حذف فیزیکی نخبگان، تخریب مراکز آموزشی و ایجاد ناامنی روانی در فضای علمی تعریف می شود.در نخستین روز جنگ رمضان (۹ اسفند ۱۴۰۴)، حمله به مدرسه میناب به عنوان یک مرکز آموزشی غیرنظامی توسط موشک کروز تاماهاوک (Tomahawk) منجربه شهادت ۱۶۸ نفر و زخمی شدن ۹۶ نفر شد، که نه تنها از منظر حقوق بین الملل بشردوستانه مصداق نقض اصل تفکیک و تناسب است، بلکه از منظر مفهومی، نمایانگر گذار از تروریسم علمی به نسل کشی علمی است. این رویداد در قالب یک زنجیره از اقدامات شامل ترور دانشمندان، حملات به دانشگاه ها، و هدف گیری دانشجویان و دانش آموزان قابل تحلیل است، بیانگر شکل گیری یک استراتژی کلان برای تضعیف بنیان های علمی و فناورانه کشور است. فقدان تعریف صریح از «تروریسم علمی» و «نسل کشی علمی»، همراه با چالش های سیاسی و ساختاری، موجب ناکارآمدی نسبی در پیگیری و پیشگیری از این نوع جنایات شده است. از سوی دیگر، جامعه علمی جهانی نیز با وجود برخورداری از ظرفیت های قابل توجه در مستندسازی، آگاهی بخشی و ایجاد فشار بین المللی، هنوز نتوانسته است نقش هماهنگ و موثری در مقابله با این پدیده ایفا کند. مقابله با تروریسم علمی و نسل کشی علمی مستلزم رویکردی چندسطحی و بین رشته ای است که شامل بازتعریف مفاهیم حقوقی، تقویت سازوکارهای نظارتی چندجانبه، نهادینه سازی اخلاق در پژوهش های علمی، و توسعه همکاری های بین المللی در حمایت از جامعه علمی می باشد. پیشنهاد می شود پژوهش های آینده با تمرکز بر تحلیل داده های تجربی و ارزیابی تاثیرات بلندمدت این پدیده بر شاخص های توسعه علمی، به تعمیق درک این مفهوم و ارائه راهکارهای عملی برای پیشگیری از آن بپردازند.

کلیدواژه ها:

تروریسم علمی ، نسل کشی علمی ، کودک کشی ، جامعه علمی ، ایران