تبارشناسی گفتمان شهر سبز: واکاوی تاریخی-گفتمانی گسست های معرفتی و مکانیسم های دانش-قدرت در برنامه ریزی شهری

شهر سبز به عنوان یکی از رویکردهای تحقق توسعه پایدار و ارتقای زیست پذیری شهری شناخته می شود که تحت تاثیر عوامل سیاسی، اکولوژیک و اجتماعی قرار داشته است. بر همین مبنا، این پژوهش، در جست و جوی واکاوی سیر تحول گفتمان شهر سبز و استخراج گسست های معرفتی و مکانیسم های «دانش-قدرت» حاکم بر برنامه ریزی شهری می باشد. پژوهش حاضر از لحاظ هدف، بنیادین و از نظر ماهیت، کیفی محسوب می شود. روش پژوهش مبتنی بر تبارشناسی فوکویی همراه با تحلیل گفتمان انتقادی، می باشد. داده های این پژوهش از راه مطالعات عمیق اسنادی و کتابخانه ای، گردآوری گردیده اند. بر اساس یافته های پژوهش، سیر تحول گفتمان شهر سبز به صورت خطی، تکاملی و تکنیکی صرف نیست، بلکه ماحصل هفت گسست معرفتی و اپیستمولوژیک می-باشد. این گسست های معرفتی مشتمل بر مهندسی بهداشت شهری، باغ شهر و زیست سیاست، شهرسازی مدرن و انضباط فضایی، توسعه پایدار و نوشهرگرایی، زیست قدرت اکولوژیک، زیست قدرت الگوریتمی، و شهرسازی پساکرونا و سوژگی فرابشری هستند. در این گسست های معرفتی، ماهیت شهر سبز از طبیعت به مثابه ابزار مهندسی بهداشت و پاکیزگی عبور نموده و وارد مفهوم طبیعت به عنوان هم آفرین و شریک زیستی در شبکه های تاب آوری، شده است. لذا پژوهش حاضر استدلال می کند که شهر سبز را می توان فراتر از یک پدیده زیست محیطی یا تکنوکراتیک تفسیر نمود. چنان چه از لحاظ فوکویی، به مثابه یک فناوری سیاسی یا زیست سیاسی قابل فهم می باشد که از طریق آن، حکمروایی و مدیریت شهری اعمال می گردد. همچنین، نتایج پژوهش حاضر از تاریخ نگاری خطی و نقد رویکردهای صرفا کمی یا برندسازی سبز عبور کرده اند و نشان داده که ادارک بحران های محیطی شهری نیازمند واکاوی لایه های پنهان قدرت و حقیقت، می باشد. در نهایت، نتایج پژوهش حاضر به مدیران و سیاست گذاران شهری پیشنهاد نموده که صرفا بر کمیت فضای سبز تمرکز نکنند بلکه نگاه ویژه ای به روندهای نوظهوری از جمله عدالت زیست محیطی، مجاورت های محلی و هم آفرینی شهروندان در حکمروایی شهری، داشته باشند.

کلیدواژه ها:

شهر سبز ، تبارشناسی فوکویی ، گسست معرفتی ، دانش-قدرت ، زیست سیاست ، برنامه ریزی شهری