تجرد نفس از امکان فقری و حدود مرتبه ای آن (در حکمت متعالیه)

در حکمت صدرایی موجودات و مخصوصا نفس آدمی در حرکت اشتدادی به جایی می رسند که دیگر اسناد هیچ نوع حدی اعم از ماهیتی و مرتبه‎ای به آنها ممکن نیست. لذا نزد صدرا نفس مقام معلومی ندارد، به این درجه بی حدی «فوق تجرد» گفته می شود. یعنی حقیقت انسانی که نفس اوست در سیر و حرکت اشتدادی پس از این که از ماده و عوارض ماده جدا می‎شود، از این مرتبه از تجرد هم بالاتر می رود تا به جایی که مجرد از ماهیت می شود، با سلب ماهیت مقام فوق تجرد حاصل می‎شود. این مطلب هرچند از نوآوری های صدرالمتالهین است، اما از این مرتبه هم بالاتر با توجه به مبانی حکمت متعالیه برای نفس ترسیم می‎شود، مرتبه‎ای که در آن، نفس علاوه بر تجرد از جسم و ماده اعم از مادی، مثالی و عقلی، و علاوه بر تجرد از ماهیت، از امکان فقری و حدود مرتبه‎ای و نظایر آن هم مجرد می‎شود و به غایت هستی با فنای تام نائل می‎گردد و حیات و بقای ابدی به وجود حق می یابد. این دستاورد نوین با تحلیل آراء صدرالمتالهین و دقت عقلی در بیانات ایشان و نظر به مبانی خاص او در خوانشی نو به‎دست آمد.

کلیدواژه ها:

نفس ، فوق تجرد ، امکان فقری ، حدود مرتبه ای ، ملاصدرا