ارزیابی وضعیت آسیب پذیری زیرساخت های شهری از منظر پدافند غیرعامل (مورد مطالعه: شهر ایلام)

امروزه تمرکز جمعیت، زیرساخت ها و کاربری های حیاتی در شهرها، آن ها را در برابر تهدیدات انسانی و مخاطرات طبیعی به شدت آسیب پذیر ساخته است. در شهرهای مرزی، این مسئله به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی، نقش ارتباطی و استقرار مراکز مدیریتی و خدماتی از اهمیت بیشتری برخوردار است. شهر ایلام به عنوان یکی از شهرهای مرزی و دروازه اصلی تردد زائران عتبات عالیات، با تمرکز کاربری های حیاتی، حساس و مهم، نیازمند ارزیابی دقیق میزان آسیب پذیری فضایی و برنامه ریزی مبتنی بر اصول پدافند غیرعامل است. از این رو، شناسایی پهنه های پرخطر و اولویت بندی عناصر آسیب پذیر، گامی اساسی در جهت کاهش خسارات احتمالی و ارتقای تاب آوری شهری محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی و پهنه بندی آسیب پذیری زیرساخت ها و کاربری های شهری ایلام از منظر پدافند غیرعامل انجام شده است. روش تحقیق از نوع توصیفی– تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعات اسنادی و برداشت های میدانی (مصاحبه با خبرگان و توزیع پرسشنامه) گردآوری شده اند. در این پژوهش، ۳۰ شاخص مرتبط با عناصر آسیب پذیر شهری شناسایی و پس از تعیین وزن آن ها با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP)، لایه های اطلاعاتی در محیط GIS تهیه و تحلیل گردید. در نهایت، با تلفیق لایه ها، نقشه نهایی پهنه بندی آسیب پذیری شهر استخراج شد. نتایج نشان می دهد که بخش های مرکزی و شمال غربی شهر به دلیل تراکم بالای جمعیت، تمرکز کاربری های حیاتی و حساس و ضعف در پراکنش فضایی خدمات، در طبقه آسیب پذیری بالا و بسیار بالا قرار دارند. به طور کلی، حدود ۵۲ درصد از مساحت شهر در پهنه آسیب پذیری زیاد و بسیار زیاد، ۱۲ درصد در وضعیت متوسط و ۳۶ درصد در پهنه کم خطر قرار گرفته است. همچنین، کاربری های درمانی، اداری– مدیریتی و شبکه های ارتباطی از مهم ترین عناصر با وزن آسیب پذیری بالا شناسایی شدند. بر این اساس، راهکارهایی شامل توزیع متعادل کاربری های حیاتی، کاهش تمرکز عملکردی، تقویت زیرساخت های پشتیبان و لحاظ الزامات پدافند غیرعامل در طرح های توسعه شهری پیشنهاد گردید.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری ، کاربری ها ، GIS ، پدافند غیرعامل ، ایلام