شهادت کذب خارج از دادگاه از مجرای فقه و حقوق کیفری «بررسی و نقد رای وحدت رویه شماره ۸۳۵ هیات عمومی دیوان عالی کشور»

شهادت گواه ممکن است در محضر دادگاه یا خارج از آن و نزد مراجعی از قبیل دادسرا، شورای حل اختلاف، شعب دیوان عالی کشور و یا حتی در دفاتر اسناد رسمی صورت گیرد. حال پرسش این است، اول، آیا اساسا شهادت خارج از دادگاه می تواند واجد آثار شهادت به عنوان یک دلیل شرعی یا قانونی باشد؟ دوم، در ادامه حال اگر این شهادت به صورت کذب ادا شده باشد، آیا ادای شهادت کذب خارج از دادگاه از منظر فقه و حقوق کیفری عرفی قابلیت کیفردهی دارد یا خیر؟ اگرچه ماده ۶۵۰ ق.م.ا مصوب ۱۳۷۵، شهادت کذب «در دادگاه و نزد مقامات رسمی» را جرم و مستوجب کیفر دانسته است، اما رای وحدت رویه شماره ۸۳۵ مورخه ۲۸/۰۶/۱۴۰۲ شهادت در «دادسرا» را نیز در شمول این ماده و قابل مجازات تلقی کرده است. این رویکرد هیات عمومی دیوان عالی کشور گذشته از اینکه مخالف نص صریح قانون بوده، موجبات توسعه دامنه ماده را نیز فراهم می آورد که مخالف اصل تفسیر به نفع متهم در امور کیفری است. به علاوه در منابع فقهی نیز از آنجایی که شهادت اگر «عندالحاکم» باشد حاوی ارزش و آثار شهادت به عنوان دلیل شرعی است، لذا عموما تنها در صورتی که شهادت کذب نزد قاضی صادرکننده حکم ادا گردد قابلیت مجازات دارد. پژوهش حاضر با هدف پاسخگویی به پرسشهای فوق و نقد رای وحدت رویه شماره ۸۳۵ هیات عمومی دیوان عالی کشور به روش توصیفی تحلیلی و به شیوه انتقادی نگارش یافته است. روش جمع آوری اطلاعات نیز به شیوه کتابخانه ای و اسنادی است. به نظر می رسد این رای وحدت رویه موجبات تعمیم و توسعه ناروای ماده ۶۵۰ قانون مجازات اسلامی را باعث شده و ترجیح مصلحت گرایی بر قانون گرایی از جانب هیات عمومی دیوان عالی کشور در صدور رای وحدت رویه شماره ۸۳۵ رویه ای ناپسند و پرخطر ارزیابی شده که آثار و تبعات متعددی را به دنبال خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

شهادت کذب ، دادگاه ، دادسرا ، کیفر ، دیوان عالی