<span lang="FA"> بررسی تطبیقی کلامی امر به معروف و نهی از منکر در فرق اسلامی

پژوهش حاضر به بازخوانی کلامی فریضه امر به معروف و نهی ازمنکر می پردازد و می کوشد مبانی اعتقادی دخیل در وجوب، گستره و غایت آن را به صورت نظام مند تبیین کند. مسئله اصلی، گذار از نگاه فقهی و اخلاقی رایج به لایه های اعتقادی این آموزه و پاسخ به چرایی عقلی آن است. با اتخاذ روش اجتهاد کلامی و تحلیل استدلالی متون مرجع عدلیه و اشاعره، چهار مبنای بنیادین عدل الهی، قاعده لطف، اختیار انسان و غایت مندی آفرینش به مثابه منظومه ای منسجم در توجیه فریضه شناسایی می شوند. یافته ها نشان می دهد که در کلام امامیه، این منظومه با پیوندخوردن به نظریه امامت، به چارچوبی کامل تر برای تحدید مراتب و شرایط اجرایی فریضه بدل می شود. در مقابل، رویکرد اشاعره به دلیل انکار مبانی عقلانی، از تبیین منسجم بازمی ماند و به تعبد محض فروکاسته می شود. نتیجه نهایی آن است که فهم عمیق این فریضه و دفاع روزآمد از آن در برابر شبهات معاصر، مستلزم بازگشت به همین شبکه درهم تنیده مبانی کلامی است.

کلیدواژه ها:

امر به معروف ، نهی از منکر ، مبانی کلامی ، مسئولیت اجتماعی ، عدل الهی ، قاعده لطف