جبران خسارت معنوی، مطالعه تطبیقی در رویه قضایی ایران و آلمان

چگونه می توان رنج ناملموس انسان را در ترازوی مادی قانون سنجید؟ این معمای تقویم ناپذیری، سرآغاز یکی از عمیق ترین ابهامات در حقوق مسئولیت مدنی است که پذیرش اصل جبران خسارت معنوی را در هاله ای از تردید فرو برده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی تطبیقی، به واکاوی نحوه مواجهه با این ابهام در نظام های حقوقی ایران و آلمان پرداخته و تمرکز خود را بر تحلیل رویکرد و آراء محاکم قضایی در خصوص روش های جبران این زیان معطوف کرده است. برآیند این بررسی ها نشان می دهد که حقوق ایران با استمداد از ظرفیت های پویای فقهی و تقنینی، مستعد رویکردی توسعه گراست؛ هرچند رویه قضایی آن همچنان در گذار از محافظه کاری سنتی به سوی پذیرش جبران های کارآمد با ابهام و تذبذب روبه روست. در مقابل، نظام حقوقی آلمان برای مهار این عدم قطعیت، با استناد به ماده ۲۵۳ قانون مدنی، رویکردی نص محور و مضیق برگزیده و اصل را بر عدم جبران نهاده است، مگر در استثنائات محدود قانونی. نتیجه این تقابل نشان می دهد که اگرچه هر دو نظام در غایت صیانت از کرامت انسانی هم سو هستند، اما رویارویی با این ابهام در حقوق ایران به انعطاف پذیری تفسیرپذیر و در آلمان به احتیاط قاعده مند منجر شده است.

کلیدواژه ها:

خسارت معنوی ، جبران ، ایران ، آلمان ، رویه قضائی