<span lang="FA">ملاک تمییز کودک، تحلیلی بر رویکرد فقهی آیت الله العظمی شهید خامنه ای ^{(قدس سره)}

در فقه اسلامی، کودک ممیز موضوع بیش از بیست حکم تکلیفی و وضعی در ابواب گوناگون فقهی قرار گرفته است. بااین حال، دیدگاه فقیهان درباره تبیین ماهیت تمییز و تعیین مرز آن، خالی از ابهام و دشواری نیست. پرسش اصلی پژوهش حاضر که با روش توصیفی تحلیلی نگاشته شده است، آن است که حد تمییز کودک از منظر فقهی چیست و با چه ضابطه یا ضوابطی می توان آن را احراز کرد؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که «تمییز» عنوانی انتزاعی و جامع است که مصداق و نحوه تحقق آن در هر باب فقهی، متناسب با موضوع و حکم همان باب تعیین می شود. بااین همه، برای توجیه کاربست این عنوان در مسائل گوناگون فقهی، ارائه ضابطه ای عام و فراگیر ضروری است. بیشتر فقیهان معاصر، تمییز را به توانایی کودک در فهم خوب و بد تعریف کرده اند. بر اساس این معیار، نمی توان سن معین و ثابتی را برای تحقق تمییز در همه کودکان تعیین کرد؛ زیرا دستیابی به این توانایی، تابع شرایط ذهنی، تربیتی و محیطی هر کودک است. از نظر نگارنده، ازآنجاکه ضابطه «فهم خوب و بد» ماهیتی توقیفی ندارد، تعبیر «توانایی تشخیص درست از نادرست» جامع تر و متناسب تر به نظر می رسد. بااین حال، این ضابطه عمومی در مواردی کاربرد دارد که دلیل خاصی درباره تعیین معیار تمییز وجود نداشته باشد. بنابراین، هرگاه در موضوع یا باب فقهی خاصی، دلیل معتبر ضابطه ای متفاوت برای تمییز مقرر کرده یا معیار دیگری را در کنار توانایی تشخیص درست از نادرست قرار داده باشد، باید به مقتضای آن دلیل تعبد داشت و همان معیار را ضابطه تحقق تمییز در آن باب دانست. نتایج این پژوهش می تواند پشتوانه ای علمی برای تحلیل و تبیین فتوای قابل توجه آیت الله خامنه ای(ره) درباره سن تمییز، به عنوان دیدگاهی نو در این مسئله، فراهم آورد. در تبیین این نظریه، افزون بر تحلیل ادله فقهی، از روش مقایسه ای و بررسی تطبیقی آرای فقیهان و فتاوای دیگر مراجع تقلید نیز بهره گرفته شده است.

کلیدواژه ها:

تمییز کودک ، حد تمییز ، ملاک تمییز ، فقه کودک ، فتاوای معاصر ، آیت الله خامنه ای (ره)