اسلام اجتماعی در رویکرد آیت الله سیستانی

این پژوهش به تحلیل الگوی «اسلام اجتماعی» آیت الله سیستانی در عراق پس از ۲۰۰۳ می پردازد. پرسش اصلی این است که چگونه آیت الله سیستانی «راه سومی» میان سکولاریسم افراطی و اسلام سیاسی حاکمیت محور ارائه داده است؟ با بهره گیری از چهارچوب نظری پسا سکولاریسم و تحلیل گفتمانی انتقادی، یافته ها نشان می دهد که آیت الله سیستانی با سه استراتژی کلیدی عمل کرده است: (الف) ترجمه هابرماسی؛ (ب) اقتدار خبروی؛ (ج) پذیرش دولت مدنی با قانون وضعی موافق شریعت. این مدل موفقیت نمادین داشت، اما در نهادینه سازی راه دشواری در پیش دارد. نتیجه اصلی این است که «اسلام اجتماعی» آیت الله سیستانی نمونه ای بومی از پسا سکولاریسم اسلامی است که امکان «تفکیک عملکردی» دین و سیاست را در تشیع اثبات کرد، اما بقای آن مستلزم نهادینه سازی «اقتدار خبروی» مستقل از کاریزمای شخصی است.افزون بر این، شواهد پژوهش نشان می دهد که مدل آیت الله سیستانی توانسته است نوعی همزیستی میان ساختار مدرن دولت و سنت دینی ایجاد کند، بی آن که یکی بر دیگری سلطه یابد. همچنین این الگو ظرفیت آن را دارد که به عنوان یک چهارچوب نظری قابل تعمیم در تحلیل رابطه دین و دولت در جوامع متکثر پساجنگ مورد استفاده قرار گیرد. در نهایت، بر اساس داده ها می توان گفت که «اسلام اجتماعی» آیت الله سیستانی بیش از آن که پروژه ای سیاسی باشد، طرحی اجتماعی اخلاقی برای بازسازی دولت و جامعه در شرایط شکننده عراق است.

کلیدواژه ها:

اسلام اجتماعی ، آیت الله سیستانی ، پساسکولاریسم ، اقتدار خبروی ، فتوای جهاد کفایی ، ترجمه هابرماسی