کاربست قواعد لاضرر و اتلاف در ضمان و مسئولیت ناشی از تخریب محیط زیست

حفاظت از محیط زیست، بر پایه مبانی و قواعد فقه اسلامی، واجد ماهیتی دوگانه و دربردارنده تکالیف فردی و حکومتی است. با توجه به گسترش بی سابقه مسائل زیست محیطی در عصر حاضر و عدم طرح گسترده این موضوعات در زمان تشریع احکام، این پرسش اساسی مطرح می شود که قواعد فقهی، به ویژه قاعده لاضرر و اتلاف، تا چه میزان قابلیت تبیین مسئولیت ناشی از تخریب محیط زیست و ضمانت اجرای آن را دارند؟ پژوهش حاضر با هدف پاسخ به این پرسش و تبیین جایگاه فقهی محیط زیست، به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. در این راستا، ضمن بررسی ماهیت فقهی منابع زیست محیطی و امکان الحاق آن به حوزه انفال، انواع خسارات زیست محیطی تحلیل شده و سپس با استناد به قواعد یادشده، مبانی مسئولیت عامل زیان و ضمانت اجرای آن بررسی گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که این قواعد از ظرفیت قابل توجهی در توجیه فقهی مسئولیت مدنی در قبال تخریب محیط زیست برخوردارند و می توانند به عنوان مبنایی کارآمد در نظام حقوقی معاصر مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

محیط زیست ، انفال ، لاضرر ، اتلاف ، ضمانت اجرائی