تحلیل تاثیر دالان زنگزور بر امنیت ملی ایران: رویکردی مبتنی بر واقع گرایی تدافعی در چارچوب مجموعه امنیتی قفقاز

ظهور طرح موسوم به «دالان زنگزور» پس از جنگ دوم قره باغ، فراتر از یک پروژه ترانزیتی، به مثابه یک چالش ژئوپلیتیکی بنیادین برای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و ثبات در مجموعه امنیتی قفقاز جنوبی پدیدار شده است. مساله اصلی این پژوهش، تبیین ماهیت تهدیدآمیز این دالان برای تمامیت ارضی و منافع حیاتی ایران و چگونگی پاسخ دهی تهران به این معمای امنیتی است. این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی و بهره گیری از چارچوب نظری ترکیبی «واقع گرایی تدافعی» و «مجموعه امنیتی منطقه ای»، به دنبال پاسخ به این پرسش است که تلاش محور باکو - آنکارا برای تغییر موازنه قوا چه واکنشی را در راهبرد دفاعی ایران برانگیخته است؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که ایران دالان زنگزور را نه یک فرصت اقتصادی، بلکه تلاشی تجدیدنظرطلبانه برای تغییر مرزهای بین المللی و محاصره ژئوپلیتیکی خود قلمداد می کند. بر مبنای منطق واقع گرایی تدافعی، ایران به اتخاذ یک راهبرد موازنه بخش چندوجهی روی آورده است. این راهبرد شامل موازنه سازی داخلی (نمایش قدرت نظامی)، موازنه سازی خارجی (همگرایی با ارمنستان و قدرت های ذی نفع مانند هند) و موازنه سازی ژئواکونومیک (توسعه کریدور ارس) است. درنهایت، مقاله استدلال می کند که کنشگری ایران نه اقدامی تهاجمی، بلکه رفتاری عقلانی برای حفظ وضع موجود و جلوگیری از هژمونی محور رقیب در مرزهای شمالی است.

کلیدواژه ها:

دالان زنگزور ، امنیت ملی ایران ، واقع گرایی تدافعی ، مجموعه امنیتی منطقه ای ، موازنه قوا ، ژئوپلیتیک قفقاز